Muốn có một câu lạc bộ đọc sách, bạn có hai đường: tìm nhóm sẵn có qua thư viện, hiệu sách nhỏ, trường học hay cộng đồng mạng của thành phố mình, hoặc rủ bốn năm người quen, chọn một cuốn mỏng và hẹn gặp sau một tháng. Đường nào cũng cần ít hơn bạn nghĩ: một cuốn sách chung, một lịch hẹn và vài câu hỏi để mở chuyện.
Câu lạc bộ đọc không phải lớp học văn chương. Không ai chấm điểm cách bạn hiểu sách, và người đọc chưa hết cũng được ngồi nghe. Bài này đi qua cách tìm nhóm, chuyện gì xảy ra ở buổi đầu, cách tự lập nhóm, một khung buổi gặp chín mươi phút và những trục trặc hay gặp sau vài tháng.
Đọc cùng người khác thay đổi gì
Đọc một mình là trò chuyện riêng với tác giả. Đọc trong nhóm là bạn nghe được năm sáu cuộc trò chuyện như thế cùng lúc. Điều bất ngờ nhất với người mới thường là: người ngồi cạnh nhớ một chi tiết bạn đã lướt qua, và chi tiết đó đổi hẳn cách bạn nhìn cả cuốn sách.
Lợi ích thứ hai rất đời thường: có hẹn thì đọc hết. Nhiều người kể rằng họ bỏ dở hàng chục cuốn khi đọc một mình, nhưng chưa bỏ cuốn nào kể từ khi vào nhóm, đơn giản vì không muốn tới buổi gặp mà chưa đọc. Áp lực nhẹ đó lành mạnh hơn mọi thử thách đọc bao nhiêu cuốn mỗi năm.
Lợi ích thứ ba là bạn đọc ra ngoài vùng quen. Nhóm thay phiên chọn sách, nên sớm muộn bạn sẽ cầm một cuốn mình không bao giờ tự mua: một tập thơ, một cuốn phi hư cấu về kinh tế, một tiểu thuyết trinh thám. Không phải cuốn nào cũng hợp, nhưng mỗi năm thường có một hai cuốn làm bạn ngạc nhiên. Và sau mỗi buổi, bạn có thêm vài người quen cùng thích đọc, điều không dễ có khi đã đi làm.
Tìm một câu lạc bộ đọc ở thành phố mình
Câu lạc bộ đọc thường không quảng cáo rầm rộ. Bạn sẽ tìm được nhanh hơn nếu biết hỏi đúng chỗ:
- Thư viện công cộng của tỉnh, thành phố: nhiều nơi có nhóm đọc định kỳ hoặc buổi giao lưu sách, thông tin thường dán ở quầy hoặc đăng trên trang của thư viện.
- Hiệu sách nhỏ và quán sách cà phê: hỏi thẳng nhân viên có nhóm nào hay gặp ở đây không. Người bán sách thường biết rõ nhất.
- Trường đại học và trung tâm ngoại ngữ: nhóm đọc sách tiếng nước ngoài, nhóm đọc của sinh viên thường mở cho người ngoài tham gia.
- Nơi làm việc: công ty lớn đôi khi có nhóm đọc nội bộ, hoặc bạn có thể là người khởi xướng.
- Cộng đồng mạng theo thành phố: tìm theo cụm từ câu lạc bộ đọc kèm tên tỉnh, thành nơi bạn sống. Ưu tiên nhóm có lịch gặp rõ ràng và có ảnh buổi gặp gần đây.
- Dịp Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam 21/4: nhiều nơi tổ chức hoạt động đọc, là dịp tốt để gặp các nhóm đang hoạt động.
Trước khi tới, hỏi xem nhóm đang đọc cuốn gì và người mới có cần đọc xong không. Phần lớn nhóm hoan nghênh người tới nghe thử một buổi.
Các kiểu nhóm đọc: chọn kiểu hợp với lịch của bạn
Câu lạc bộ đọc không chỉ có một kiểu. Trước khi tìm hay lập nhóm, xem kiểu nào hợp với thời gian và tính cách của bạn:
| Kiểu nhóm | Cách vận hành | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Một tháng một cuốn | Đọc ở nhà, gặp một lần bàn trọn cuốn | Người đi làm, thích bàn sâu |
| Đọc chậm theo chương | Mỗi tuần đọc vài chương, gặp ngắn hoặc nhắn tin | Sách dày, kinh điển, người sợ bỏ dở |
| Đọc to cùng nhau | Tới nơi mới đọc, mỗi người đọc to một đoạn rồi bàn | Người không có thời gian đọc ở nhà, thích không khí |
| Theo chủ đề | Mỗi người đọc một cuốn khác nhau cùng chủ đề rồi kể lại | Người thích nghe nhiều đầu sách một lúc |
| Đọc im lặng chung | Ngồi cùng một chỗ đọc sách riêng một tiếng, sau đó trò chuyện | Người cần chỗ và giờ cố định để đọc |
Kiểu đọc to và đọc im lặng chung ngày càng được nhiều người chọn vì không ai phải về nhà làm bài tập. Bạn chỉ cần mang theo thời gian, việc đọc diễn ra ngay tại chỗ.
Kiểu theo chủ đề hợp với người tò mò: một buổi bàn về chủ đề thành phố có thể có người mang tiểu thuyết, người mang sách kiến trúc, người mang tập ảnh. Bạn ra về với cả chục đầu sách để ghi vào danh sách chờ.
Buổi đầu tiên: nên và không nên
Lần đầu tới một nhóm đọc, ai cũng hơi ngại. Vài điều sau giúp bạn thoải mái hơn và để lại ấn tượng dễ mến:
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Giới thiệu ngắn: tên, hay đọc loại sách gì, vì sao tới | Kể dài về số sách mình đã đọc |
| Nói thật nếu chưa đọc xong, rồi chủ yếu lắng nghe | Giả vờ đã đọc và đoán nội dung |
| Nêu một đoạn hay chi tiết mình nhớ | Chỉ nói chung chung là hay hoặc dở |
| Hỏi lại khi không đồng ý: "Bạn thấy chỗ đó thế nào?" | Cắt lời hoặc tranh luận để thắng |
| Ghi lại vài cuốn người khác nhắc tới | Chê gu đọc của người khác |
| Hỏi lịch buổi sau và cuốn tiếp theo | Biến mất mà không nói gì nếu không hợp |
Nếu sau hai ba buổi bạn thấy nhóm không hợp, chẳng hạn quá học thuật hoặc quá thiên về chuyện phiếm, cứ nhẹ nhàng nói lời chào và tìm nhóm khác. Mỗi nhóm có một không khí riêng, và việc tìm được nhóm hợp đôi khi cần vài lần thử.
Tự lập một nhóm đọc năm sáu người
Không tìm được nhóm hợp, bạn hoàn toàn có thể tự lập. Nhóm nhỏ thường bền hơn nhóm lớn, vì ai cũng có lượt nói và lịch hẹn dễ khớp. Các bước như sau:
- Rủ bốn tới bảy người. Nên có người quen và vài người quen của người quen, để cuộc trò chuyện có góc nhìn mới.
- Thống nhất nhịp: một tháng một cuốn là vừa sức với người đi làm. Hẹn cố định, ví dụ tối thứ Năm tuần cuối tháng.
- Chọn cuốn đầu tiên mỏng, dưới hai trăm trang, dễ tìm mua hoặc mượn. Thành công ở cuốn đầu giữ được tinh thần cho cả nhóm.
- Thay phiên người chọn sách và người dẫn buổi. Người chọn sách giới thiệu vì sao chọn và chuẩn bị ba bốn câu hỏi mở.
- Chọn địa điểm yên tĩnh: phòng khách nhà một thành viên, góc quán cà phê ít ồn, phòng họp nhỏ ở thư viện. Chỗ ồn làm buổi nói chuyện đứt quãng.
- Lập một nhóm nhắn tin chỉ để chốt lịch và tên sách, tránh để nó thành nơi tán chuyện làm loãng thông tin.
Một mẹo nhỏ cho buổi đầu: mời mỗi người mang theo một cuốn sách mình từng thích để giới thiệu trong hai phút. Mọi người biết gu của nhau nhanh hơn mọi lời tự giới thiệu, và nhóm có sẵn một danh sách gợi ý cho những tháng sau. Ai không quen nói trước đám đông cũng dễ mở lời, vì đang nói về một cuốn sách chứ không phải về mình.
Sau ba buổi, cả nhóm cùng nhìn lại: nhịp có vừa không, sách có hợp không, ai muốn thêm bớt gì. Một cuộc trao đổi ngắn như vậy giúp nhóm sống lâu hơn nhiều so với việc cứ thế chạy theo quán tính.
Khung một buổi gặp chín mươi phút
Mười lăm phút đầu dành cho chuyện làm quen và chuyện ngoài lề. Đừng cắt phần này, vì đó là lúc mọi người thả lỏng. Tiếp theo, mỗi người nói một câu cảm nhận chung về cuốn sách, không giải thích dài, chỉ để cả nhóm biết không khí: ai thích, ai thấy mệt, ai bỏ dở giữa chừng.
Khoảng bốn mươi phút giữa là phần chính. Người dẫn đưa ra từng câu hỏi mở, chẳng hạn: "Nhân vật nào làm bạn khó chịu nhất, vì sao?", "Nếu kết truyện khác đi, bạn muốn nó thế nào?", "Đoạn nào bạn đánh dấu?". Câu hỏi tốt không có đáp án đúng và mời được người ít nói lên tiếng.
Hai mươi phút tiếp theo để mở rộng: cuốn sách gợi nhớ tới chuyện gì trong đời mỗi người, có liên hệ với sách hay phim nào khác. Mười lăm phút cuối chốt cuốn tiếp theo, người dẫn tiếp theo, và ai cần mượn sách của ai. Kết thúc đúng giờ là cách tôn trọng những người còn việc khác, và khiến ai cũng muốn quay lại.
Trục trặc hay gặp sau vài tháng và cách gỡ
Người tới thưa dần. Thường do nhịp quá dày hoặc sách quá dài. Thử giãn ra sáu tuần một cuốn, hoặc xen kẽ một cuốn mỏng sau mỗi cuốn dày.
Một người nói quá nhiều. Người dẫn có thể chia lượt rõ hơn, ví dụ mỗi câu hỏi đi một vòng, mỗi người tối đa ba phút. Quy ước chung giúp không ai phải bị nhắc riêng.
Nhiều người tới mà chưa đọc. Đừng trách. Thử chọn sách ngắn hơn, hoặc chia một cuốn dày thành hai buổi. Người chưa đọc vẫn được ngồi nghe; nhiều khi chính buổi gặp làm họ muốn đọc.
Nhóm thành buổi tán chuyện, ít bàn sách. Giữ khung giờ, dồn chuyện ngoài lề vào đầu và cuối buổi. Người dẫn chuẩn bị câu hỏi kỹ hơn là đủ kéo câu chuyện về lại cuốn sách.
Bất đồng gay gắt về một cuốn sách. Đây thật ra là dấu hiệu nhóm đang sống. Người dẫn chỉ cần giữ một quy ước: bàn về sách, không bàn về người. Câu "mình đọc ra khác bạn ở chỗ này" luôn dễ nghe hơn câu "bạn hiểu sai rồi".
Người lập nhóm mệt và muốn nghỉ. Chia việc sớm: một người giữ lịch, một người tìm chỗ, người dẫn thay phiên. Nhóm chỉ dựa vào một người thì sẽ dừng khi người đó bận, còn nhóm chia việc thì đi được nhiều năm.
Câu hỏi thường gặp
Chưa đọc xong sách có nên tới câu lạc bộ không?
Nên tới, nhưng nói rõ ngay đầu buổi để mọi người không ngại nhắc tới đoạn kết. Phần lớn nhóm chào đón người chưa đọc xong, và nghe người khác bàn nhiều khi giúp bạn có động lực đọc nốt.
Câu lạc bộ đọc nên có bao nhiêu người?
Từ năm tới mười người là vừa cho một buổi trò chuyện. Ít hơn thì dễ hụt khi vài người bận, đông hơn thì mỗi người ít lượt nói. Nhóm lớn có thể chia thành hai bàn rồi gộp lại cuối buổi.
Nhóm đọc online có hiệu quả như gặp trực tiếp không?
Nhóm trực tuyến tiện cho người ở xa hoặc lịch bận, và vẫn trò chuyện sâu được nếu nhóm nhỏ và mọi người bật tiếng. Cái thiếu là không khí ngồi cạnh nhau, nên nhiều nhóm gặp trực tiếp vài lần mỗi năm.
Chọn sách cho nhóm thế nào để ai cũng đọc được?
Ưu tiên sách dưới ba trăm trang, dễ mua hoặc mượn, có bản điện tử hay sách nói càng tốt. Thay phiên người chọn để thể loại đa dạng, và nhắc người chọn giới thiệu ngắn vì sao muốn cả nhóm đọc cuốn đó.
Có cần người dẫn buổi thảo luận không?
Nên có, kể cả trong nhóm bạn thân. Người dẫn không cần giỏi văn chương, chỉ cần chuẩn bị vài câu hỏi mở, giữ giờ và mời người ít nói lên tiếng. Thay phiên dẫn giúp ai cũng có trách nhiệm.
Câu lạc bộ đọc có phù hợp với người hướng nội không?
Rất phù hợp, vì câu chuyện xoay quanh cuốn sách chứ không xoay quanh bản thân bạn. Người hướng nội thường chuẩn bị kỹ và nói ít mà sâu. Bạn có thể chỉ nghe ở buổi đầu rồi nói nhiều hơn khi đã quen.