DuongThoi.comĐương Thời
Chọn và đọc sách mới

Đọc lại sách cũ: vì sao lần thứ hai khác lần đầu và nên đọc lại cuốn nào

Một cuốn sách đọc lại sau nhiều năm thường cho bạn điều khác hẳn lần đầu. Những cuốn đáng đọc lại, cách đọc lại có chủ đích và cách chia giữa sách cũ với sách mới.

An elderly Vietnamese woman in reading glasses sits by an open wooden window at home, a worn closed book in her lap, side view with face turned to the garden, soft morning light

Đọc lại một cuốn sách sau vài năm thường cho bạn một trải nghiệm khác hẳn lần đầu, vì cuốn sách không đổi nhưng bạn đã đổi; những cuốn đáng đọc lại nhất là cuốn từng làm bạn xúc động, cuốn bạn đọc vội khi còn trẻ và cuốn bạn chỉ nhớ lờ mờ mà vẫn hay nghĩ tới.

Giữa dòng sách mới ra liên tục, đọc lại nghe có vẻ phí thời gian. Thật ra nó là một cách thưởng thức riêng, và cũng là cách giúp bạn chọn sách mới tốt hơn, vì bạn hiểu rõ hơn mình thích gì. Bài này nói về sự khác nhau giữa hai lần đọc, gợi ý cuốn nên đọc lại, cách đọc lại có chủ đích và cách chia thời gian giữa cũ và mới.

Lần đọc thứ hai không phải đọc lại cùng một cuốn

Lần đầu đọc một cuốn tiểu thuyết, phần lớn chú ý của bạn dành cho câu hỏi chuyện gì sẽ xảy ra. Bạn lật trang để biết kết cục, và những thứ nằm ngoài mạch chuyện, như một câu tả cảnh, một chi tiết nhỏ cài sẵn ở chương đầu, rất dễ trôi qua. Lần đọc thứ hai, câu hỏi đó đã có lời đáp, nên chú ý được giải phóng cho mọi thứ khác.

Bạn bắt đầu thấy cách tác giả dẫn dắt: chỗ nào gieo một chi tiết để sau này gặt, chỗ nào cố ý giấu thông tin. Bạn nghe rõ giọng văn hơn. Bạn chú ý tới những nhân vật phụ từng bị lướt qua. Nhiều người đọc kỹ nói rằng lần thứ hai mới là lần họ thật sự đọc cuốn sách, còn lần đầu chỉ là đi qua nó.

Thay đổi lớn hơn nằm ở chính người đọc. Một cuốn sách về tình cha con đọc năm hai mươi tuổi và đọc lại khi đã làm cha là hai trải nghiệm khác nhau. Bạn đứng ở vị trí khác, nên thấy những đoạn từng bỏ qua giờ lại là đoạn quan trọng nhất. Đọc lại, vì vậy, cũng là một cách nhìn lại mình đã đi được bao xa.

Những cuốn đáng đọc lại

Không phải cuốn nào cũng cần đọc lại. Nếu đang phân vân nên bắt đầu từ đâu trên kệ sách của mình, hãy tìm những cuốn rơi vào một trong các nhóm sau:

  • Cuốn từng làm bạn xúc động mạnh mà giờ chỉ nhớ cảm giác, không nhớ vì sao. Đọc lại để biết điều gì đã chạm vào bạn.
  • Cuốn bạn đọc khi còn đi học vì phải đọc, đọc vội để làm bài. Không có áp lực điểm số, cuốn sách có thể hiện ra hoàn toàn khác.
  • Cuốn bạn hay nhắc tới trong các cuộc trò chuyện nhưng thật ra chỉ còn nhớ vài ý. Đọc lại để chắc mình đang nói đúng về nó.
  • Cuốn từng thấy khó và bỏ dở năm nào đó. Có thể bây giờ bạn đã sẵn sàng hơn.
  • Cuốn ngắn mà đậm: tập truyện ngắn, tập thơ, tản văn. Chúng đọc lại nhẹ nhàng mà mỗi lần lại thấy thêm điều mới.
  • Cuốn sắp được chuyển thể thành phim hay vở diễn mà bạn định đi xem. Đọc lại trước giúp bạn xem với con mắt chủ động hơn.

Ngược lại, những cuốn bạn từng không thích mà không rõ vì sao thì đừng vội xếp vào danh sách đọc lại. Thỉnh thoảng gu thay đổi thật, nhưng phần lớn trường hợp, một cuốn không hợp vẫn sẽ không hợp.

Đọc lần đầu và đọc lại khác nhau ở đâu

Bảng này giúp bạn biết khi đọc lại nên đặt chú ý vào chỗ nào, thay vì đọc theo quán tính như lần đầu:

Khía cạnhLần đọc đầuLần đọc lại
Chú ý chínhChuyện gì xảy ra tiếpVì sao và bằng cách nào nó xảy ra
Tốc độThường nhanh dần về cuốiChậm, dừng ở những đoạn từng lướt
Nhân vậtTập trung vào nhân vật chínhĐể ý nhân vật phụ, động cơ từng người
Giọng vănCảm nhận chung là hay hay khôngNghe được nhịp câu, cách chọn chữ
Chi tiếtNhiều chi tiết trôi quaNhận ra chi tiết cài sẵn từ đầu
Cảm xúcBất ngờ, hồi hộpSâu hơn, có khi buồn hơn vì biết trước kết cục

Biết trước kết cục không làm cuốn sách mất hay. Với nhiều tác phẩm, chính việc biết trước làm những đoạn đầu trở nên nặng nghĩa hơn, như khi xem lại ảnh cũ của một người mà bạn đã biết cuộc đời họ về sau ra sao.

Với sách phi hư cấu, bảng này đổi chiều một chút: lần đầu bạn tìm ý chính, lần đọc lại bạn kiểm xem lập luận có còn đứng vững, ví dụ có còn đúng với những gì bạn đã trải qua kể từ lần trước. Đọc lại như vậy giống một cuộc đối chất nhẹ nhàng giữa cuốn sách và kinh nghiệm của bạn.

Đọc lại có chủ đích: năm bước

Đọc lại theo quán tính dễ thấy chán ở chương hai, vì bạn tưởng mình đã biết hết. Năm bước sau giúp lần đọc lại có điểm tựa:

  1. Trước khi mở sách, viết ra ba điều bạn còn nhớ về cuốn này: một cảnh, một nhân vật, một cảm giác. Đây là bản đồ trí nhớ để so sánh sau.
  2. Đặt một câu hỏi cho lần đọc này, ví dụ: nhân vật người mẹ thật sự nghĩ gì, hay vì sao tác giả mở đầu bằng cảnh đó.
  3. Đọc chậm hơn lần trước, cho phép mình dừng ở những trang trước đây lướt qua.
  4. Dùng bút chì đánh dấu những chỗ bạn thấy khác với trí nhớ: chi tiết bị nhớ sai, đoạn giờ mới thấy hay, đoạn giờ thấy không còn hợp.
  5. Đọc xong, mở lại ba điều đã viết ở bước một. Ghi thêm một hai câu: lần này cuốn sách nói với bạn điều gì mà lần trước không.

Nếu bạn còn giữ cuốn sách cũ có ghi chú của chính mình năm nào, lần đọc lại càng thú vị. Những dòng gạch chân năm xưa cho bạn biết khi ấy mình bận tâm điều gì. Đừng tẩy chúng đi; hãy viết thêm bằng một màu mực khác, để cuốn sách giữ cả hai lần đọc của bạn.

Ví dụ: đọc lại một cuốn tuổi hai mươi khi đã ba mươi lăm

Giả sử Hà từng đọc một cuốn tiểu thuyết về một chàng trai rời quê lên thành phố khi Hà mười chín tuổi, đúng năm đầu đi học xa nhà. Hồi đó Hà khóc ở đoạn chàng trai gọi điện về nhà mà không dám nói mình đang khó khăn. Hà nhớ cuốn sách như một câu chuyện về nỗi cô đơn của người trẻ.

Mười sáu năm sau, Hà đã có con, bố mẹ đã già, và Hà đọc lại. Lần này đoạn làm Hà dừng lâu nhất không phải cuộc điện thoại, mà là vài dòng tả người mẹ ở quê, sau khi gác máy, ngồi im rất lâu bên bếp. Đoạn đó ngắn tới mức lần đầu Hà không hề nhớ nó tồn tại. Bây giờ, đó là trung tâm của cả cuốn sách với Hà.

Hà không kết luận rằng lần đọc nào đúng hơn. Hà chỉ nhận ra cuốn sách có hai câu chuyện chồng lên nhau, và mỗi tuổi mình đọc thấy một câu chuyện. Hà ghi vào trang cuối một dòng ngày đọc lại, để mười năm nữa nếu đọc tiếp lần ba thì biết. Sau lần đọc ấy, Hà gọi về cho mẹ thường xuyên hơn, một thay đổi nhỏ mà không bài viết hay lời khuyên nào trước đó làm được.

Chia thời gian giữa sách cũ và sách mới

Tỷ lệ một cũ, ba mới. Với người đọc khoảng một cuốn mỗi tháng, tức mười hai cuốn một năm, cứ ba cuốn mới thì xen một cuốn đọc lại là nhịp nhiều người thấy dễ chịu. Bạn vẫn theo kịp sách mới mà không đánh mất những cuốn đã thành bạn.

Đọc lại vào lúc mệt. Khi công việc dồn, đầu óc không đủ sức làm quen một thế giới mới, một cuốn quen thuộc là lựa chọn nghỉ ngơi tốt. Bạn không cần nhớ nhân vật, chỉ cần thả mình vào giọng văn đã biết.

Đọc lại trước khi đọc tác phẩm mới của cùng tác giả. Nếu một tác giả bạn từng thích vừa có sách mới, đọc lại cuốn cũ trước giúp bạn nhận ra họ đã thay đổi thế nào. Hai cuốn đặt cạnh nhau thú vị hơn từng cuốn đứng riêng.

Đọc lại một phần. Không nhất thiết đọc lại cả cuốn. Mở những chương bạn nhớ nhất, đọc chậm, rồi gấp lại. Đôi khi chỉ ba mươi trang là đủ để nhận ra cuốn sách và bạn đã khác nhau thế nào.

Đọc lại cùng người khác. Rủ một người bạn từng đọc cuốn đó cùng đọc lại trong một tháng, rồi hẹn một buổi cà phê. Hai người cùng nhớ sai một chi tiết, hoặc nhớ hai phiên bản khác nhau của cùng một cảnh, là chuyện vui hơn bạn tưởng.

Khi đọc lại mà thấy thất vọng

Không phải lần đọc lại nào cũng đẹp. Có những cuốn từng làm bạn mê mẩn, giờ đọc lại thấy câu văn sến, nhân vật một chiều, thông điệp lộ liễu. Cảm giác này hơi buồn, như gặp lại một người bạn cũ và thấy hai người không còn chuyện để nói.

Điều đó không có nghĩa là bạn đã sai khi thích nó năm xưa. Cuốn sách đã làm đúng việc của nó vào đúng lúc bạn cần: có khi là bạn đồng hành của tuổi mới lớn, có khi là cánh cửa đầu tiên dẫn bạn tới việc đọc. Cảm giác thất vọng hôm nay là dấu hiệu gu đọc của bạn đã rộng ra, và đó là chuyện tốt.

Bạn có thể giữ cuốn sách lại như một kỷ vật, hoặc tặng nó cho một người trẻ đang ở đúng độ tuổi bạn từng đọc. Có khi họ sẽ thích nó như bạn đã từng thích. Đừng chê nó với họ; cứ để họ có lần đọc đầu tiên của riêng mình. Và nếu muốn, ghi lại vì sao lần này bạn không còn thích, vì câu trả lời đó cho biết khá rõ bạn đang tìm gì ở sách mới.

Câu hỏi thường gặp

Đọc lại sách có phí thời gian khi còn nhiều sách mới chưa đọc?

Không phí nếu bạn chọn đúng cuốn và đọc có chủ đích. Đọc lại giúp bạn hiểu sâu hơn và biết rõ mình thích gì, từ đó chọn sách mới trúng hơn. Xen một cuốn đọc lại sau vài cuốn mới là đủ.

Bao lâu thì nên đọc lại một cuốn sách?

Không có mốc cố định. Nhiều người thấy khoảng cách từ năm năm trở lên cho trải nghiệm khác rõ nhất, vì cuộc sống của họ đã thay đổi đủ nhiều. Với tập thơ hay tản văn, đọc lại sau vài tháng cũng thú vị.

Nên đọc lại bằng chính cuốn sách cũ hay mua bản mới?

Nếu còn giữ cuốn cũ có ghi chú của mình thì nên dùng nó, vì những dòng gạch chân năm xưa là một phần của trải nghiệm. Nếu là sách dịch, có thể thử bản dịch mới để thấy thêm một góc nhìn.

Đọc lại sách thiếu nhi khi đã lớn có ích gì không?

Có. Nhiều sách thiếu nhi có nhiều lớp nghĩa mà người lớn mới đọc ra. Đọc lại còn giúp bạn chọn sách cho con hoặc cháu tốt hơn, vì bạn nhìn bằng mắt của người lớn mà vẫn nhớ cảm giác của đứa trẻ.

Đọc lại có làm mất cảm giác bất ngờ của lần đầu không?

Mất cảm giác bất ngờ về cốt truyện, nhưng bù lại bạn có những bất ngờ khác: chi tiết từng bỏ qua, cách tác giả cài cắm, một câu giờ mới thấy hay. Nhiều người thấy lần hai còn thú vị hơn.

Có nên đọc lại sách kỹ năng, sách phi hư cấu không?

Nên đọc lại những cuốn bạn đã áp dụng được, để kiểm xem mình còn làm theo không và có điều gì trước đây chưa hiểu. Sách phi hư cấu về chủ đề thay đổi nhanh thì nên tìm sách mới hơn thay vì đọc lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138