Người đi làm bận rộn vẫn đọc được mỗi ngày nếu gắn việc đọc vào một quãng cố định có sẵn, ví dụ hai mươi phút sau bữa trưa hoặc trước khi ngủ, và chọn sách hợp với độ dài quãng đó; hai mươi phút mỗi ngày cộng lại đủ đọc khoảng một cuốn sách vừa phải mỗi tháng.
Bài này không bắt bạn dậy sớm hơn hay bỏ mạng xã hội. Nó chỉ giúp bạn nhìn lại một ngày thật của mình, tìm ra những quãng đọc đang bị bỏ phí, ghép đúng loại sách vào đúng quãng, và có vài mẹo để mỗi lần mở sách ra là đọc được ngay, không mất năm phút nhớ lại mình đang ở đâu.
Không có thời gian hay không có quãng đọc cố định
Khi được hỏi vì sao ít đọc, câu trả lời phổ biến nhất là không có thời gian. Nhưng nếu ghi lại một ngày làm việc bình thường theo từng mười lăm phút, phần lớn người đi làm sẽ thấy mình có vài quãng trống: chờ thang máy, ngồi xe, nghỉ trưa, chờ con tan học, nằm trên giường trước khi ngủ. Tổng các quãng đó thường hơn một tiếng.
Vấn đề là những quãng này đã bị lấp sẵn, phần lớn bằng việc lướt điện thoại. Không ai quyết định sẽ lướt bốn mươi phút; nó chỉ là thứ dễ nhất trong tầm tay. Đọc sách thì đòi một quyết định nhỏ: mở sách ra, nhớ đang đọc tới đâu, vào lại mạch. Quyết định nhỏ đó, lặp lại mỗi ngày, là thứ làm người ta bỏ.
Vì thế lời khuyên dành thời gian cho việc đọc ít tác dụng. Hiệu quả hơn là gắn việc đọc vào một quãng cố định đã có sẵn trong ngày, để nó không cần quyết định nữa. Giống như đánh răng không cần ý chí, vì nó luôn diễn ra sau một việc khác. Phần còn lại của bài là cách tìm quãng đó và cách giữ nó.
Các quãng thời gian rơi rớt trong ngày và loại sách hợp
Mỗi quãng có độ dài và mức tập trung khác nhau. Ghép sai thì sách hay mấy cũng dễ bỏ, ghép đúng thì đọc trôi:
| Quãng thời gian | Độ dài thường gặp | Mức tập trung | Loại sách hợp |
|---|---|---|---|
| Ngồi xe buýt, tàu | 15 – 40 phút | Trung bình, hay bị ngắt | Tản văn, truyện ngắn, sách chương ngắn |
| Đi xe máy, lái xe | 20 – 60 phút | Chỉ nghe được | Sách nói dạng kể chuyện, phi hư cấu nhẹ |
| Nghỉ trưa | 15 – 30 phút | Khá, sau khi ăn hơi uể oải | Tiểu thuyết đang đọc dở, sách nhẹ |
| Chờ con tan học, chờ khám bệnh | 10 – 20 phút | Thấp | Thơ, tập truyện cực ngắn, sách ảnh |
| Trước khi ngủ | 20 – 30 phút | Thay đổi theo độ mệt | Sách giấy, nội dung êm, không quá căng |
| Sáng cuối tuần | 60 phút trở lên | Cao | Sách dày, phi hư cấu cần suy nghĩ |
Bạn không cần dùng hết các quãng. Chọn một quãng chính để đọc đều mỗi ngày, cộng thêm một quãng cuối tuần cho sách khó hơn, là đủ cho đa số người đi làm.
Một lưu ý nhỏ với quãng trước khi ngủ: nếu bạn hay ngủ gục sau hai trang, đừng xếp cuốn sách mình mong đọc nhất vào đó. Dành quãng tỉnh táo nhất cho cuốn bạn thích nhất, cuốn êm ả hơn để ru giấc.
Tính thử: hai mươi phút mỗi ngày đọc được bao nhiêu
Tốc độ đọc sách phổ thông bằng tiếng Việt của người lớn thường rơi vào khoảng một trang mỗi một tới hai phút, tuỳ cỡ chữ và độ khó. Lấy mức giữa là một trang rưỡi phút, hai mươi phút mỗi ngày cho bạn khoảng mười ba trang. Một tháng ba mươi ngày là gần bốn trăm trang, tức là một cuốn tiểu thuyết vừa phải, hoặc hai cuốn sách mỏng.
Giả sử bạn bỏ lỡ một phần ba số ngày vì tăng ca hay mệt, con số vẫn là khoảng hai trăm sáu mươi trang mỗi tháng, tức mười hai đến mười lăm cuốn mỗi năm. Đó là nhiều hơn hẳn số sách một người chỉ đọc khi rảnh hoàn thành được trong một năm, và hơn nhiều so với cảm giác không đọc nổi cuốn nào mà nhiều người đi làm đang mang.
Con số này quan trọng vì nó thay đổi cách bạn nghĩ. Hai mươi phút nghe thì ít, nhưng nó không cần lớn để cộng dồn. Ngược lại, kế hoạch đọc một tiếng mỗi ngày thường đổ vỡ ở tuần thứ hai, vì một tiếng không có sẵn trong lịch của người đi làm. Bắt đầu nhỏ, đều, rồi tăng nếu thích, là cách bền hơn. Nếu muốn, bạn ghi số trang mỗi tối vào một góc sổ; nhìn con số cộng dồn sau một tháng là một niềm vui nhỏ rất có sức giữ.
Dựng thói quen đọc trong hai tuần
Hai tuần là đủ để một việc nhỏ bắt đầu thành nếp. Thử làm theo trình tự sau, không cần làm hoàn hảo:
- Ngày đầu, ghi lại một ngày thật của bạn, đánh dấu ba quãng trống dài từ mười lăm phút trở lên.
- Chọn một quãng duy nhất gắn với một việc đã cố định, ví dụ ngay sau khi lên xe buýt, ngay sau bữa trưa, ngay sau khi tắt đèn phòng khách.
- Chọn cuốn sách hợp với quãng đó theo bảng ở trên. Đừng bắt đầu bằng cuốn khó nhất trên kệ.
- Đặt sách sẵn ở đúng chỗ của quãng đó: trong túi đi làm, trên bàn ăn trưa, cạnh gối. Sách phải ở trong tầm tay trước khi bạn kịp nghĩ tới điện thoại.
- Trong tuần đầu, chỉ đặt mục tiêu mở sách ra, kể cả chỉ đọc hai trang. Thói quen cần sự đều đặn hơn là số trang.
- Sang tuần hai, giữ đủ hai mươi phút. Nếu bỏ một ngày, ngày hôm sau đọc tiếp như thường, không cần đọc bù.
- Cuối tuần hai, nhìn lại: quãng đó có hợp không, cuốn sách có hợp không. Đổi một trong hai nếu thấy cố.
Việc không đọc bù rất đáng nhớ. Người bắt mình đọc bù gấp đôi sau một ngày lỡ thường thấy nặng nề và bỏ hẳn. Một ngày lỡ chỉ là một ngày lỡ.
Nếu có người nhà hay đồng nghiệp cũng muốn đọc nhiều hơn, rủ họ làm cùng hai tuần này. Mỗi tối nhắn nhau một câu đang đọc tới đâu là đủ, không cần thi xem ai đọc nhiều hơn.
Điện thoại: từ đối thủ thành đồng minh
Bỏ điện thoại là lời khuyên dễ nói khó làm. Cách thực tế hơn là đổi vị trí của nó trong quãng đọc, để nó không còn là thứ đầu tiên tay bạn chạm tới:
- Để điện thoại xa hơn sách một sải tay trong quãng đọc. Khoảng cách nhỏ đó đủ để bạn chọn sách trước.
- Đưa ứng dụng đọc sách lên màn hình chính, đẩy ứng dụng mạng xã hội vào một thư mục ở trang sau. Mở máy ra, thứ đầu tiên bạn thấy là cuốn đang đọc dở.
- Dùng chế độ tập trung có hẹn giờ hai mươi phút. Khi chuông báo, bạn được phép xem tin nhắn, và thường sẽ thấy chẳng có gì gấp.
- Giữ một đoạn trích hay trong ghi chú, mỗi lần muốn mở mạng xã hội thì đọc lại một đoạn. Nhiều khi đoạn đó kéo bạn quay về sách.
- Mang theo sách giấy mỏng cho những quãng chờ ngắn. Cầm sách trên tay rồi thì ít khi rút điện thoại ra nữa.
Không cần áp dụng hết. Chỉ một thay đổi về vị trí cũng đủ tạo khác biệt, vì cái thắng cuộc trong những quãng trống thường là cái nằm gần tay nhất chứ không phải cái hấp dẫn nhất.
Mẹo để vào lại mạch sách nhanh sau mỗi lần ngắt
Dừng giữa chương, không dừng cuối chương. Nghe ngược đời, nhưng dừng ở giữa một đoạn đang hay làm bạn muốn mở sách ra lần sau. Dừng ở cuối chương thì dễ có cảm giác đã xong một việc và để sách nằm đó.
Ghi một dòng khi gấp sách. Kẹp một tờ giấy nhỏ làm thẻ đánh dấu, ghi một dòng chuyện đang tới đâu. Lần sau mở ra, đọc dòng đó là vào mạch ngay.
Đọc lại đoạn cuối lần trước. Chỉ nửa trang thôi. Nó như khởi động, giúp bạn nhớ giọng văn và tình huống, nhất là với tiểu thuyết nhiều nhân vật.
Đọc một cuốn chính và một cuốn phụ. Một cuốn dài cho quãng đọc chính, một cuốn có thể đọc rời từng bài cho quãng ngắn bất chợt. Hai cuốn không tranh nhau, mà còn giữ bạn đọc khi mệt với cuốn chính.
Ghi danh sách nhân vật ở trang đầu. Với tiểu thuyết đông người, viết tên và một chữ gợi nhớ cho mỗi nhân vật lên mặt trong bìa hoặc một tờ giấy kẹp. Đọc ngắt quãng mà không phải lật lại tìm ai là ai thì đỡ nản hơn nhiều.
Ví dụ: một tuần đọc của người có con nhỏ
Giả sử Minh làm kế toán, có con năm tuổi, buổi tối gần như không có phút nào cho riêng mình cho tới khi con ngủ, lúc đó Minh đã mệt. Minh nghĩ mình không thể đọc. Khi ghi lại một ngày, Minh thấy hai quãng: hai mươi lăm phút nghỉ trưa sau khi ăn, và mười lăm phút chờ đón con trước cổng trường, ba buổi mỗi tuần.
Minh chọn nghỉ trưa làm quãng chính, mang theo một tập truyện ngắn, mỗi ngày đọc một truyện. Quãng chờ đón con thì dùng cho một tập thơ mỏng để sẵn trong cốp xe, đọc vài bài rồi gấp lại. Tối thứ Bảy, khi con đã ngủ, Minh đọc thêm nửa tiếng một cuốn phi hư cấu về nuôi dạy trẻ mà Minh để dành.
Sau một tháng, Minh đọc xong tập truyện ngắn, nửa tập thơ và một phần ba cuốn phi hư cấu. Không nhiều, nhưng lần đầu sau ba năm Minh có cảm giác mình lại là người đọc sách. Điều Minh thấy bất ngờ nhất là đọc vào giờ trưa giúp buổi chiều làm việc nhẹ đầu hơn so với lướt điện thoại như trước. Một số hôm, Minh đọc to vài câu thơ cho con nghe trên đường về, và con bắt đầu đòi tới lượt mình được chọn bài.
Câu hỏi thường gặp
Đọc sách bao nhiêu phút mỗi ngày là đủ với người đi làm?
Hai mươi phút là mức dễ giữ và cộng dồn đủ khoảng một cuốn sách vừa phải mỗi tháng. Quan trọng là đọc đều mỗi ngày hơn là đọc nhiều trong một buổi rồi nghỉ cả tuần.
Nên đọc sách vào buổi sáng hay buổi tối?
Không có giờ nào tốt nhất chung cho mọi người. Buổi sáng hợp với sách cần tập trung, buổi tối hợp với sách nhẹ giúp thư giãn. Chọn giờ gắn được với một việc bạn đã làm đều đặn mỗi ngày.
Đọc sách trên điện thoại có tính là đọc sách không?
Có. Định dạng không quan trọng bằng việc bạn đọc trọn và có chú ý. Cái khó của điện thoại là thông báo dễ kéo bạn đi, nên hãy bật chế độ không làm phiền trong quãng đọc.
Nghe sách nói khi lái xe có hiệu quả không?
Hiệu quả với sách kể chuyện và phi hư cấu nhẹ, vì nội dung đi theo một mạch. Sách nhiều số liệu hay lập luận phức tạp thì khó thấm khi phải chú ý đường, nên để dành cho lúc ngồi đọc.
Mệt quá không muốn đọc thì có nên ép mình không?
Không nên ép. Những hôm quá mệt, đọc hai trang hoặc đổi sang một cuốn nhẹ hơn là đủ giữ nếp. Ép mình đọc cuốn nặng khi kiệt sức chỉ làm việc đọc gắn với cảm giác khó chịu.
Đọc nhiều cuốn cùng lúc có làm rối không?
Hai cuốn khác hẳn loại thì thường không rối, ví dụ một tiểu thuyết và một tập tản văn. Ba bốn cuốn cùng lúc thì dễ bỏ dở cả loạt. Giữ một cuốn chính và một cuốn phụ là vừa.