DuongThoi.comĐương Thời
Chọn và đọc sách mới

Sách điện tử, sách nói hay sách giấy: chọn định dạng hợp với từng cuốn

Mỗi định dạng hợp một kiểu sách và một quãng thời gian. Bảng so sánh, cách nghe sách nói cho thấm, cách đọc trên màn hình đỡ mỏi và khi nào sách giấy vẫn đáng mua.

A young Vietnamese man with earphones walks slowly through a quiet riverside park at dusk, hands in pockets, photographed from behind at a distance, lavender and coral sky

Không có định dạng sách nào tốt hơn hẳn: sách giấy hợp với sách cần đọc chậm, ghi chú và lật lại; sách điện tử hợp khi bạn đi lại nhiều và đọc trong những quãng ngắn; sách nói hợp với truyện kể và phi hư cấu nhẹ khi tay và mắt đang bận. Chọn theo từng cuốn và từng quãng thời gian sẽ đúng hơn chọn một định dạng cho mọi thứ.

Nhiều người đọc lâu năm giờ dùng cả ba: sách giấy trên giường, sách điện tử trong túi, sách nói khi chạy xe hay nấu ăn. Bài này so sánh ba định dạng theo tình huống thật, chỉ cách nghe sách nói sao cho thấm, cách đọc trên màn hình đỡ mỏi mắt, và vài trường hợp nên kết hợp hai định dạng cho cùng một cuốn.

Ba định dạng, ba kiểu chú ý khác nhau

Sách giấy cho bạn cảm giác về không gian: bạn biết mình đã đọc được một phần ba, nhớ một câu nằm ở góc trên trang trái, lật lại được trong vài giây. Cảm giác đó giúp trí nhớ bám vào nội dung, nên sách cần hiểu sâu, nhiều lập luận hay nhiều nhân vật thường dễ thấm hơn trên giấy.

Sách điện tử mất đi một phần cảm giác không gian, bù lại rất gọn: cả trăm cuốn trong một thiết bị, chỉnh được cỡ chữ, tra từ ngay khi gặp chữ lạ, đọc trong bóng tối không cần đèn. Nó hợp với người đọc nhiều quãng ngắn trong ngày và người cần chữ to.

Sách nói là một kiểu tiếp nhận khác hẳn: bạn đi theo nhịp của người đọc, không tự điều chỉnh tốc độ bằng mắt được. Đổi lại, nó mở ra những quãng mà hai định dạng kia không vào được: lái xe, đi bộ, rửa bát, tập thể dục. Một giọng đọc hay còn thêm cho cuốn sách một lớp cảm xúc, nhất là với truyện kể và hồi ký. Nhiều người lần đầu đọc hết một cuốn dày nhờ nghe chứ không nhờ đọc, và đó là một cách đến với sách hoàn toàn chính đáng.

So sánh theo tình huống thật

Thay vì hỏi định dạng nào tốt hơn, hãy hỏi trong tình huống này định dạng nào hợp hơn. Bảng dưới đây gom những tình huống hay gặp:

Tình huốngSách giấySách điện tửSách nói
Đọc sách khó, cần ghi chúHợp nhấtĐược, ghi chú khó xem lạiKhó, nên tránh
Đi công tác, du lịchNặng nếu mang nhiềuHợp nhấtHợp khi đi đường dài
Lái xe, đi bộ, làm việc nhàKhông đượcKhông đượcHợp nhất
Đọc trước khi ngủHợp, ít ánh sáng xanhĐược nếu máy đọc có đèn ấmHợp nếu hẹn giờ tắt
Mắt yếu, cần chữ toPhụ thuộc cỡ chữ inHợp nhất, chỉnh cỡ chữ đượcHợp
Đọc cùng trẻ nhỏHợp nhất, có tranh, lật trang cùng nhauÍt hợpHợp khi trẻ tự nghe trên xe

Nhìn bảng, bạn sẽ thấy không định dạng nào thắng ở mọi dòng. Đó là lý do người đọc nhiều thường không chọn phe mà chọn theo việc.

Một cách tự kiểm đơn giản: nghĩ về cuốn sách bạn sắp bắt đầu, rồi hỏi mình sẽ đọc nó chủ yếu ở đâu và lúc nào. Nếu câu trả lời là trên xe máy, sách giấy dù đẹp tới đâu cũng sẽ nằm im. Nếu là trên bàn với cây bút chì, sách nói sẽ khó giúp được bạn.

Nghe sách nói thế nào cho thấm

Nhiều người thử sách nói rồi bỏ vì nghe xong không nhớ gì. Thường là do nghe như nghe nhạc nền. Vài bước sau giúp bạn nghe chủ động hơn:

  1. Bắt đầu bằng sách kể chuyện có một mạch chính, như hồi ký hay tiểu thuyết ít nhân vật. Sách nhiều số liệu để sau khi đã quen nghe.
  2. Nghe thử năm phút đầu để chọn giọng đọc. Giọng không hợp tai thì dù sách hay cũng khó theo; nếu có nhiều phiên bản, chọn giọng bạn thấy dễ chịu.
  3. Đặt tốc độ ở mức bình thường trong tuần đầu. Tăng tốc độ chỉ khi đã quen, và giảm lại ở những đoạn quan trọng.
  4. Ghép sách nói với việc ít đòi suy nghĩ: đi bộ, rửa bát, gấp quần áo. Việc cần tính toán sẽ tranh chú ý với cuốn sách.
  5. Khi nghe tới một ý hay, dừng lại vài giây và nhắc lại trong đầu, hoặc đánh dấu bằng chức năng đánh dấu của ứng dụng nghe.
  6. Cuối mỗi buổi nghe, tự kể lại trong ba câu chuyện đã tới đâu. Thói quen này làm khả năng nhớ tăng lên rõ rệt.

Sau vài cuốn, phần lớn người nghe thấy mình theo được ngày càng tốt. Nghe sách là một kỹ năng, như đọc, cần thời gian làm quen.

Nếu đi xe máy, chỉ nghe bằng một bên tai nghe với âm lượng nhỏ, hoặc tốt hơn là để dành sách nói cho lúc đi bộ và đi xe buýt. Không cuốn sách nào đáng đổi lấy việc bạn không nghe thấy tiếng còi phía sau.

Đọc sách điện tử: máy đọc chuyên dụng hay điện thoại

Máy đọc sách dùng màn hình mực điện tử. Màn hình này không phát sáng thẳng vào mắt như điện thoại, đọc dưới nắng vẫn rõ, pin dùng được nhiều tuần. Hợp với người đọc nhiều giờ mỗi tuần.

Điện thoại và máy tính bảng. Có sẵn trong tay, không tốn thêm tiền, nhưng thông báo dễ kéo bạn đi và màn hình sáng làm mỏi mắt nhanh hơn. Hợp với quãng đọc ngắn và người mới thử sách điện tử.

Chỉnh cho dễ đọc. Tăng cỡ chữ lên một nấc so với mặc định, dùng nền màu ngà hoặc chế độ tối vào buổi tối, giãn dòng rộng một chút. Ba chỉnh sửa này làm đọc lâu đỡ mệt hơn hẳn.

Tắt mọi thứ xen ngang. Bật chế độ không làm phiền trong quãng đọc. Một thông báo hiện lên giữa đoạn hay là đủ để bạn rời cuốn sách và không quay lại trong tối đó.

Dùng chức năng tra từ và đánh dấu. Đây là lợi thế thật của sách điện tử. Gặp chữ lạ thì tra ngay, gặp câu hay thì đánh dấu; cuối cuốn, mở phần đánh dấu ra đọc lại một lượt là ôn được cả cuốn trong mười phút.

Khi nào sách giấy vẫn đáng mua

Dù đọc điện tử nhiều, vẫn có những cuốn đáng có bản giấy. Cân nhắc mua bản in khi rơi vào một trong các trường hợp sau:

  • Sách bạn biết mình sẽ đọc lại nhiều lần và muốn ghi chú, gạch chân, gấp góc.
  • Sách tranh, sách ảnh, sách thiết kế, nơi khổ giấy và chất lượng in là một phần của trải nghiệm.
  • Sách cho trẻ nhỏ: trẻ cần cầm, lật, chỉ vào tranh, và việc cùng ngồi lật trang là một phần của đọc cùng con.
  • Sách tham khảo bạn cần mở nhanh tới một trang cụ thể khi làm việc.
  • Sách để tặng. Một cuốn sách giấy chọn kỹ, viết vài dòng ở trang đầu, vẫn là món quà khó thay.
  • Sách của tác giả, người dịch hay nhà làm sách bạn muốn ủng hộ bằng việc giữ một bản trên kệ.

Một cách dung hoà nhiều người dùng: đọc thử bằng bản điện tử hoặc bản mượn, thích thật thì mới mua bản giấy để giữ. Cách này giúp kệ sách ở nhà chỉ chứa những cuốn bạn đã biết chắc mình quý, và mỗi lần nhìn lên kệ là thấy dấu vết những lần đọc thật của mình.

Ngược lại, sách đọc một lần cho biết, sách giải trí đọc nhanh hay sách bạn chưa chắc sẽ thích thì bản điện tử hoặc mượn thư viện là lựa chọn nhẹ nhàng hơn cho cả túi tiền lẫn giá sách.

Mắt, giấc ngủ và thói quen đọc buổi tối

Ánh sáng màn hình trước giờ ngủ. Màn hình sáng vào lúc khuya có thể làm bạn khó ngủ hơn. Nếu đọc điện tử trước khi ngủ, hãy giảm độ sáng, dùng chế độ màu ấm, hoặc chuyển sang sách giấy với một ngọn đèn vàng dịu.

Quy tắc nghỉ mắt. Cứ khoảng hai mươi phút đọc, nhìn ra xa vài giây. Việc nhỏ này giúp mắt đỡ căng, nhất là khi đọc trên điện thoại với chữ nhỏ.

Sách nói để ru ngủ. Nhiều người nghe sách nói khi nằm và thiếp đi giữa chừng. Hãy bật hẹn giờ tắt và chọn sách đã nghe một lần hoặc nội dung nhẹ, để không phải tua lại tìm chỗ đã lỡ mỗi sáng.

Tư thế đọc. Nằm nghiêng đọc điện tử lâu làm mỏi cổ và mắt lệch. Ngồi tựa lưng, cầm sách hoặc máy ngang tầm ngực, ánh sáng chiếu từ phía sau vai là tư thế dễ chịu cho cả ba định dạng.

Giữ ranh giới cho giấc ngủ. Nếu đọc tiếp làm bạn thức quá giờ, đặt một giới hạn số chương mỗi tối. Đọc là để nghỉ ngơi, không nên trở thành thứ lấy mất giấc ngủ của ngày mai.

Kết hợp hai định dạng cho cùng một cuốn

Một cách nhiều người đọc bận rộn đang dùng là đọc và nghe xen kẽ cùng một cuốn. Buổi tối bạn đọc sách giấy, sáng hôm sau trên xe bạn nghe tiếp đúng đoạn đó qua sách nói, tối về lại cầm sách giấy. Cuốn sách đi cùng bạn suốt ngày mà không bị đứt mạch.

Cách này đặc biệt hợp với sách dày bạn sợ bỏ dở. Phần mô tả dài, phần chuyển cảnh có thể nghe; phần lập luận then chốt, đoạn đối thoại quan trọng thì đọc bằng mắt để chậm lại và ghi chú. Với sách học ngoại ngữ hoặc sách tiếng nước ngoài, nghe và nhìn chữ cùng lúc còn giúp bạn quen cách phát âm.

Điều cần lưu ý là chi phí: mua cả hai phiên bản thì tốn hơn. Bạn có thể mượn bản giấy ở thư viện và chỉ mua bản nghe, hoặc ngược lại. Nhiều thư viện công cộng đã có thêm sách điện tử và sách nói cho bạn đọc mượn, đáng hỏi thử ở thư viện tỉnh, thành nơi bạn sống trước khi mua. Thẻ thư viện thường làm nhanh, và một lần hỏi có khi tiết kiệm cho bạn khá nhiều trong cả năm.

Câu hỏi thường gặp

Nghe sách nói có được tính là đọc sách không?

Có. Nghe là một cách tiếp nhận nội dung sách khác với đọc bằng mắt, nhưng bạn vẫn đi hết câu chuyện và lập luận của tác giả. Với nhiều người bận, sách nói là lý do họ quay lại với sách.

Đọc sách điện tử có hại mắt hơn sách giấy không?

Màn hình điện thoại phát sáng có thể làm mắt mỏi nhanh hơn khi đọc lâu. Máy đọc mực điện tử gần với giấy hơn. Dù đọc trên gì, hãy nghỉ mắt định kỳ và giữ khoảng cách vừa phải.

Đọc sách điện tử có nhớ kém hơn sách giấy không?

Nhiều người cảm thấy nhớ nội dung sách giấy tốt hơn, nhất là với sách khó, vì có cảm giác vị trí trang. Với sách giải trí, khác biệt thường không đáng kể. Ghi chú và tự kể lại giúp nhớ trên mọi định dạng.

Nghe sách nói ở tốc độ nhanh có hiệu quả không?

Tăng nhẹ tốc độ ổn với sách quen thuộc hoặc nhịp chậm. Tốc độ quá nhanh làm mất cảm xúc của giọng đọc và giảm khả năng nhớ. Nên giữ tốc độ bình thường ở những cuốn bạn muốn thấm kỹ.

Có nên mua máy đọc sách riêng không?

Nên cân nhắc nếu bạn đọc điện tử vài giờ mỗi tuần trở lên, đọc nhiều ngoài trời hoặc hay bị điện thoại làm xao nhãng. Nếu chỉ đọc thỉnh thoảng, điện thoại hoặc máy tính bảng có sẵn là đủ để bắt đầu.

Trẻ nhỏ có nên nghe sách nói thay vì đọc sách giấy?

Sách nói hay cho trẻ trên xe hoặc trước giờ ngủ, nhưng không nên thay hẳn việc cùng con đọc sách giấy. Ngồi lật trang, chỉ tranh và trò chuyện với con là phần mà sách nói không thay được.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138