DuongThoi.comĐương Thời
Chọn và đọc sách mới

Phân biệt review sách thật và quảng cáo sách: đọc bài giới thiệu cho tỉnh

Bài giới thiệu sách nào đáng tin, bài nào là quảng cáo khoác áo cảm nhận? Bảy dấu hiệu, bảng so sánh và câu hỏi tự kiểm giúp bạn đọc cho tỉnh trước khi mua.

A middle-aged Vietnamese man sits on a sofa at home in the evening, a laptop seen from behind on his knees, a closed book beside him, soft lamp light, muted indigo shadows

Một bài review sách đáng tin thường nói cụ thể sách viết gì, trích một đoạn, chỉ ra điểm chưa ổn và cho biết sách hợp với ai; bài quảng cáo thì khen chung chung, hối thúc mua ngay và gần như không có câu nào khiến bạn có lý do để không mua. Chỉ cần đọc với vài câu hỏi trong đầu là bạn tách được hai loại này khá nhanh.

Không có gì sai khi nhà xuất bản quảng cáo sách, cũng không sai khi người viết review được tặng sách. Điều cần là bạn biết mình đang đọc loại bài nào, để cân lời khen cho đúng trọng lượng. Dưới đây là các dấu hiệu, một bảng so sánh, một bài tập đọc mẫu và vài nguồn giới thiệu sách thường đáng tin hơn.

Vì sao ranh giới giữa review và quảng cáo ngày càng mờ

Trước đây, giới thiệu sách chủ yếu nằm ở mục điểm sách trên báo, nơi người viết có tên tuổi và chịu trách nhiệm với lời mình nói. Bây giờ phần lớn lời giới thiệu bạn gặp nằm trên mạng xã hội: video ngắn, ảnh chụp sách đặt cạnh tách cà phê, bài đăng trong các nhóm đọc. Người viết đa dạng hơn, giọng gần gũi hơn, và đó là điều tốt.

Nhưng cũng vì thế mà hình thức quảng cáo đổi theo. Một bài quảng cáo hôm nay hiếm khi trông như quảng cáo. Nó mặc áo cảm nhận cá nhân, kể một trải nghiệm đọc rất xúc động, dùng ngôi thứ nhất thân mật. Có khi người viết thật lòng thích cuốn sách, chỉ là họ được trả tiền để nói ra điều đó vào đúng tuần phát hành.

Vấn đề không nằm ở việc có tiền hay không, mà ở việc người đọc có được biết hay không. Một lời khen có công bố hợp tác vẫn có thể rất trung thực. Một lời khen giấu hợp tác thì dù đúng tới đâu cũng làm bạn mất khả năng tự cân nhắc. Đọc cho tỉnh là lấy lại khả năng đó.

Cũng cần nói cho công bằng: không phải lời khen nào nhiệt tình cũng là quảng cáo. Có những người đọc rất dễ xúc động và viết ra đúng như vậy. Mục tiêu ở đây không phải nghi ngờ tất cả, mà là biết nhìn vào chỗ nào để thấy bài viết có đủ thông tin cho bạn tự quyết hay chưa. Một khi quen tay, việc này nhẹ nhàng như đọc nhãn thành phần trước khi mua một món đồ ăn.

Bảy dấu hiệu của một bài giới thiệu sách đáng tin

Bạn không cần đủ cả bảy dấu hiệu. Một bài có từ bốn dấu hiệu trở lên thường là bài người viết đã thật sự đọc và muốn bạn hiểu cuốn sách, không chỉ muốn bạn mua:

  • Có trích đoạn. Người đã đọc thường nhớ một câu, một cảnh cụ thể và muốn đưa cho bạn xem.
  • Nói sách bàn về cái gì bằng lời của người viết, không chép lại bìa sau.
  • Có ít nhất một điểm chưa hài lòng: chương giữa hơi dài, bản dịch còn vài chỗ cứng, phần kết vội.
  • Nói rõ sách hợp với ai và không hợp với ai. Đây là dấu hiệu mạnh nhất, vì quảng cáo hiếm khi chịu loại bớt người mua.
  • So sánh với sách khác cùng chủ đề hoặc cùng tác giả, cho thấy người viết có nền đọc rộng.
  • Công bố hợp tác nếu có, kể cả chỉ là được tặng sách.
  • Người viết có lịch sử đọc đa dạng: lướt qua các bài trước, thấy họ giới thiệu nhiều nhà xuất bản, nhiều thể loại, có cả lời chê.

Dấu hiệu cuối cùng mất thêm vài phút để kiểm, nhưng đáng làm với người bạn hay theo dõi. Một người chỉ toàn khen sách của cùng một đơn vị phát hành thì lời khen của họ cần được cân lại.

Đặt cạnh nhau: review thật và quảng cáo khoác áo cảm nhận

Bảng dưới đây đặt hai kiểu bài cạnh nhau theo từng yếu tố. Các câu mẫu đều là giả định, để bạn nhận ra giọng văn thường gặp:

Yếu tốReview thật thường viếtQuảng cáo trá hình thường viết
Mở bài"Cuốn này kể về ba thế hệ trong một gia đình làm nghề in""Đây là cuốn sách đã thay đổi cách mình nhìn cuộc sống"
Nội dungTóm ý chính, nêu cách tác giả triển khaiNhắc cảm xúc, ít nói sách viết gì
Điểm yếu"Phần hai chậm, có thể đọc lướt"Không có, hoặc là điểm yếu giả: "chỉ tiếc là sách quá ngắn"
Đối tượng"Hợp với người thích truyện chậm, nhiều nội tâm""Ai cũng nên đọc ít nhất một lần"
Kết bàiMột nhận xét tổng thể có cân nhắcHối thúc: số lượng có hạn, mua ngay kẻo hết
Thời điểmRải rác, có khi vài tháng sau khi sách raDồn cùng một tuần, nhiều người đăng giống nhau

Câu "ai cũng nên đọc" là câu đáng ngờ nhất trong mọi lời giới thiệu sách. Không cuốn sách nào hợp với tất cả mọi người, và người đọc kỹ biết điều đó.

Bài tập: đọc một bài giới thiệu trong ba phút

Lần tới khi gặp một bài khen sách khiến bạn muốn mua ngay, thử làm năm bước sau trước khi bấm đặt hàng:

  1. Tìm trong bài một câu nói sách viết về cái gì. Nếu đọc hết mà không tìm thấy, ghi nhận đó là điểm trừ.
  2. Tìm một trích đoạn hoặc chi tiết cụ thể chỉ người đã đọc mới biết. Có thì cộng điểm.
  3. Tìm một câu chê hoặc một giới hạn. Không có câu nào thì đánh dấu hỏi.
  4. Xem phần cuối hoặc phần chú thích có ghi hợp tác, tài trợ, được tặng sách không.
  5. Tìm thêm hai lời nhận xét khác của những người không liên quan tới nhau, tốt nhất là đăng sau tuần phát hành. Nếu cả ba nói giống nhau tới từng chữ, khả năng cao là cùng một kịch bản.

Sau năm bước, bạn chưa biết sách hay hay dở, nhưng bạn biết mình nên tin bài giới thiệu đó đến đâu. Đó là thứ đủ để quyết định có nên dành mười phút đọc thử hay không. Làm vài lần thì ba phút còn chưa tới, vì mắt bạn sẽ tự quét những chỗ cần tìm.

Sách dịch, sách phi hư cấu, sách thiếu nhi: mỗi loại kiểm thêm một điều

Mỗi loại sách có một chỗ mà quảng cáo hay lướt qua. Khi đọc bài giới thiệu, bạn có thể tìm thêm đúng chỗ đó:

Loại sáchQuảng cáo hay nóiĐiều bạn nên tìm thêm
Sách dịchTác phẩm nổi tiếng thế giới, đã dịch ra nhiều thứ tiếngBài có nhắc tới bản dịch tiếng Việt đọc ra sao không, người dịch là ai
Sách phi hư cấuDựa trên nghiên cứu mới nhấtBài có nêu sách lấy dữ liệu từ đâu, có phần chú thích nguồn không
Sách kỹ năngPhương pháp giúp hàng nghìn người thành côngPhương pháp đó cụ thể là gì, có gì khác cuốn cùng chủ đề
Sách thiếu nhiTranh đẹp, giàu ý nghĩa giáo dụcHợp với trẻ mấy tuổi, chữ nhiều hay ít, trẻ thật có thích không
Tiểu thuyếtCuốn hút từ trang đầu tới trang cuốiNhịp truyện nhanh hay chậm, có đoạn nào người đọc thấy dài

Một bài giới thiệu trả lời được cột cuối là bài người viết đã nghĩ cho người đọc. Nếu không trả lời được, cũng không sao, bạn chỉ cần tự đi tìm câu trả lời bằng cách đọc thử hoặc hỏi người đã đọc.

Riêng với sách thiếu nhi, lời nhận xét quý nhất thường đến từ phụ huynh kể lại phản ứng của con: trẻ đòi đọc lại mấy lần, hỏi gì sau khi nghe. Những chi tiết đó khó bịa và nói nhiều hơn mọi lời khen về ý nghĩa giáo dục.

Lời khen kiểu nào nên cân lại

Lời khen bằng con số bán. Sách bán chạy cho biết nhiều người đã mua, không cho biết họ đã đọc hết hay thích. Một cuốn bán chạy vì được quà tặng kèm khác với một cuốn bán chạy vì người đọc truyền tai nhau.

Lời khen bằng cảm xúc mạnh. Những câu như khóc suốt đêm, đọc xong muốn bỏ việc đi du lịch thể hiện trải nghiệm của một người. Nó có thể thật, nhưng không nói gì về cuốn sách sẽ tác động tới bạn thế nào.

Lời khen dựa vào danh tiếng người khác. Câu kiểu được người nổi tiếng nọ khuyên đọc chỉ chuyển niềm tin từ người này sang người khác. Bạn vẫn cần biết người đó khen điều gì cụ thể.

Lời khen dùng ngôn ngữ chữa lành, thay đổi cuộc đời. Sách có thể giúp bạn, nhưng một cuốn sách được giới thiệu như thuốc chữa thì nên đọc thử kỹ hơn bình thường, nhất là sách tâm lý đại chúng.

Lời khen kèm mã giảm giá. Mã giảm giá không làm lời khen sai, nhưng cho biết người viết có lợi ích khi bạn mua. Hãy tách hai việc ra: đọc phần nhận xét như thể không có mã, rồi mới tính chuyện giá.

Nơi tìm lời giới thiệu sách thường đáng tin hơn

Không có nguồn nào tuyệt đối, nhưng có vài nơi mà lời giới thiệu thường được viết chậm hơn, có trách nhiệm hơn. Thứ nhất là các câu lạc bộ đọc có thảo luận, nơi một cuốn sách được nhiều người đọc cùng lúc và mỗi người nói một góc. Bạn nghe được cả người thích lẫn người không thích, và chính sự lệch nhau đó giúp bạn hình dung cuốn sách rõ hơn.

Thứ hai là người bán sách ở các hiệu sách nhỏ, những người đọc thật và chịu khó hỏi bạn thích gì trước khi gợi ý. Câu hỏi mẫu rất đơn giản: "Mình vừa đọc xong một cuốn tản văn về phố cũ và thích giọng chậm rãi, có cuốn mới nào cùng cảm giác đó không?" Câu hỏi càng cụ thể, gợi ý càng trúng.

Thứ ba là những người đọc quanh bạn mà bạn đã biết gu. Một người bạn từng giới thiệu ba cuốn và bạn thích cả hai là một nguồn quý hơn mọi bảng xếp hạng. Hãy ghi nhớ những người như vậy, và khi họ khen một cuốn mới, hỏi thêm một câu: điều gì làm bạn thích nhất?

Câu hỏi thường gặp

Review sách có tài trợ thì có nên tin không?

Có thể tin một phần nếu người viết công bố rõ và vẫn nêu được điểm chưa ổn của sách. Tài trợ không làm lời khen sai, nhưng bạn nên đọc thêm ít nhất một nhận xét độc lập trước khi mua.

Sao nhiều bài giới thiệu một cuốn sách lại giống nhau tới vậy?

Thường là vì cùng dùng tài liệu giới thiệu do đơn vị phát hành gửi. Khi thấy câu chữ lặp lại ở nhiều nơi trong cùng một tuần, hãy coi đó là thông tin từ phía người bán, không phải từ người đọc.

Điểm đánh giá sao trên các trang bán sách có đáng tin không?

Điểm trung bình cho biết khá ít. Hữu ích hơn là đọc vài nhận xét ba sao, vì người chấm ở mức giữa thường nói rõ cái được và cái chưa được, ít bị cảm xúc kéo về một phía.

Có nên tránh hẳn sách đang được quảng cáo rầm rộ?

Không cần tránh. Quảng cáo nhiều chỉ có nghĩa là đơn vị phát hành đặt cược vào cuốn đó. Bạn cứ đọc thử như mọi cuốn khác, và có thể đợi vài tuần để lời nhận xét độc lập xuất hiện.

Làm sao tự viết lời giới thiệu sách cho bạn bè mà không giống quảng cáo?

Nói sách viết gì trong một câu, trích một đoạn mình nhớ, nói một điều chưa thích và cho biết người như thế nào sẽ hợp. Bốn ý đó đủ làm lời giới thiệu của bạn đáng tin.

Video giới thiệu sách ngắn có giúp chọn sách được không?

Giúp được ở bước biết tới sách và cảm nhận không khí của nó. Nhưng video ngắn hiếm khi đủ chỗ để nói điểm yếu, nên hãy coi đó là lời mời đọc thử chứ chưa phải lý do mua.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138