DuongThoi.comĐương Thời
Chọn và đọc sách mới

Đọc ngoài thể loại quen: cách thử thơ, tản văn, phi hư cấu, trinh thám lần đầu

Chỉ đọc một thể loại lâu ngày dễ thấy cuốn nào cũng na ná. Bảng cầu nối thể loại, cách thử thơ, phi hư cấu, tiểu thuyết lần đầu và kế hoạch mỗi quý một thể loại.

A Vietnamese teenage boy lies on his stomach on a woven mat in a community library corner, legs raised, reading a thin book, low angle from floor level, gentle afternoon light

Muốn đọc ra ngoài thể loại quen, hãy đi qua một cuốn cầu nối gần với gu hiện tại, chọn cuốn mỏng, đọc với câu hỏi đúng cho thể loại đó, và cho mình ít nhất hai cuốn trước khi kết luận là không hợp. Người thích tiểu thuyết có thể bước sang phi hư cấu qua hồi ký, người đọc sách kỹ năng có thể bước sang văn chương qua tản văn.

Ai đọc lâu cũng có một vùng quen: một thể loại, một kiểu giọng văn, một vài tác giả. Vùng quen dễ chịu nhưng lâu dần làm cuốn nào cũng na ná. Bài này giúp bạn tìm cầu nối, thử những thể loại mà nhiều người ngại như thơ đương đại, sách phi hư cấu dài, tiểu thuyết nhiều tầng, và lên một kế hoạch mỗi quý một thể loại mà không thấy gượng ép.

Vì sao ai cũng có một vùng đọc quen

Vùng đọc quen hình thành rất tự nhiên. Bạn đọc một cuốn trinh thám thấy hay, tìm thêm cuốn tương tự, rồi các trang bán sách cũng gợi ý thêm những cuốn giống như thế. Vài năm sau, kệ sách của bạn gần như một màu. Không có gì sai trong chuyện đó; người ta đọc để vui, và cái quen thì dễ vui.

Nhưng vùng quen cũng có giá. Khi đã đọc nhiều cuốn cùng thể loại, bạn bắt đầu đoán được cấu trúc, nhân vật, cách kết. Cảm giác thích thú giảm dần, và nhiều người tưởng mình đang chán đọc, trong khi thật ra họ chỉ đang chán một thể loại.

Bước ra ngoài thể loại quen không có nghĩa là phải đọc những thứ cao siêu hay vì nghĩ mình nên đọc. Nó giống như thử một món ăn mới: có món bạn sẽ thích ngay, có món phải ăn vài lần mới quen, có món không hợp. Điều quý là sau mỗi lần thử, bạn hiểu rõ hơn vị nào mình thích, và cả những cuốn quen thuộc cũng trở nên thú vị hơn khi đặt cạnh cái lạ. Một người đọc thơ đôi khi sẽ thấy câu văn trong cuốn trinh thám yêu thích hay hơn bao giờ hết.

Cầu nối thể loại: thích cái này thì thử cái kia

Cách dễ nhất để bước sang thể loại mới là đi qua một cuốn có điểm chung với thứ bạn đã thích. Bảng dưới gợi ý những cầu nối hay dùng:

Bạn đang thíchCầu nối nên thửĐiểm chung giữ chân bạnBước tiếp theo
Tiểu thuyếtHồi ký, phóng sự dài viết như kể chuyệnCó nhân vật, có mạch truyệnPhi hư cấu lịch sử, xã hội
Sách kỹ năngTản văn về công việc, đời sốngBài ngắn, gần đời thườngTruyện ngắn, tiểu thuyết ngắn
Truyện trinh thámPhi hư cấu điều tra, khoa học hình sựCâu đố, sự thật dần lộ raTiểu thuyết tâm lý
Truyện tranhTiểu thuyết đồ hoạ, sách tranh cho người lớnHình ảnh dẫn dắtTập truyện ngắn có minh hoạ
Lời bài hátThơ đương đại có nhạc tính, thơ ngắnNhịp điệu, hình ảnh cô đọngTập thơ dài hơn, thơ văn xuôi
Sách khoa học phổ thôngTiểu thuyết khoa học viễn tưởngÝ tưởng về tương lai, công nghệTiểu thuyết ý tưởng

Cột cuối là gợi ý cho lần thứ hai, khi cầu nối đã làm bạn tò mò. Không cần đi theo đúng thứ tự; mỗi người có đường riêng, và đôi khi một cuốn ở cột cuối lại hợp với bạn ngay từ đầu. Khi hỏi người bán sách, cứ nói rõ cầu nối bạn cần: mình thích trinh thám, muốn thử một cuốn phi hư cấu có không khí điều tra.

Thử thơ đương đại lần đầu

Thơ là thể loại nhiều người ngại nhất, thường vì ký ức những giờ học phân tích thơ. Thơ đương đại đọc khác, và có thể bắt đầu nhẹ nhàng như sau:

  1. Chọn một tập thơ mỏng của một người viết hôm nay, càng gần đời sống của bạn càng tốt: thơ về thành phố, về công việc, về gia đình.
  2. Đừng đọc từ đầu tới cuối như đọc truyện. Mở ngẫu nhiên, đọc một bài, dừng lại.
  3. Đọc to bài thơ, hoặc ít nhất là lẩm nhẩm. Thơ được viết cho tai trước khi cho mắt.
  4. Đừng hỏi bài thơ có nghĩa là gì. Hỏi: câu nào làm mình dừng lại, hình ảnh nào còn đọng lại sau khi gấp sách.
  5. Mỗi ngày một hai bài là đủ, vào lúc yên tĩnh như sáng sớm hoặc trước khi ngủ.
  6. Sau một tuần, chọn ra một bài bạn thích nhất, chép lại vào sổ hoặc ghi chú điện thoại.

Thơ đương đại nhiều khi không vần, không theo thể quen thuộc, và đó không phải lỗi. Người viết đang tìm một nhịp khác cho thời của họ. Nếu một bài không chạm tới bạn, lật sang bài khác. Một tập thơ có ba bốn bài bạn thật sự thích đã là một tập thơ đáng đọc.

Từ tiểu thuyết sang sách phi hư cấu

Bắt đầu bằng phi hư cấu có câu chuyện. Hồi ký, phóng sự dài, sách kể lại một hành trình hay một sự kiện theo lối tự sự. Chúng có nhân vật, có mở – thắt – mở, nên người quen tiểu thuyết vào rất dễ.

Đọc lời mở đầu và chương kết trước. Khác với tiểu thuyết, sách phi hư cấu không sợ lộ kết. Biết trước tác giả muốn đi tới đâu giúp bạn đọc các chương giữa có định hướng hơn.

Cho phép mình đọc lướt. Phần số liệu dày đặc hay ví dụ lặp lại có thể đọc lướt. Dừng lâu ở những chương trả lời đúng câu hỏi bạn quan tâm.

Ghi lại một ý mỗi chương. Một dòng thôi. Phi hư cấu cần được giữ lại bằng ý, không bằng cảm xúc như tiểu thuyết, nên ghi chép nhẹ giúp bạn nhớ lâu hơn hẳn.

Đọc với chút hoài nghi lành mạnh. Tiểu thuyết xin bạn tin vào thế giới của nó, còn phi hư cấu thì mời bạn kiểm tra. Để ý xem tác giả dẫn nguồn ra sao, có nêu quan điểm trái chiều không. Thói quen này làm việc đọc thú vị hơn, như đang trò chuyện chứ không chỉ nghe giảng.

Từ sách kỹ năng sang văn chương

Nhiều người đi làm chỉ đọc sách kỹ năng vì nghĩ đọc văn chương là mất thời gian. Họ quen với sách nói thẳng vấn đề, có danh sách việc cần làm. Gặp tiểu thuyết, họ sốt ruột: chuyện này dẫn tới đâu, rút ra được bài học gì.

Cầu nối tốt nhất ở đây là tản văn và truyện ngắn về đời sống công sở, đô thị, gia đình. Chúng ngắn, gần với những gì bạn trải qua hằng ngày, và thường có một khoảnh khắc nhận ra rất rõ ở cuối bài. Bạn không được dạy điều gì, nhưng thấy mình được hiểu, và đó là một kiểu giá trị khác của việc đọc.

Khi đã quen, thử một tiểu thuyết ngắn chừng hai trăm trang. Đặt cho mình một câu hỏi khác với khi đọc sách kỹ năng: không phải mình học được gì, mà là mình hiểu thêm về ai. Nhiều người đọc sách kỹ năng lâu năm thấy rằng tiểu thuyết giúp họ hiểu đồng nghiệp, khách hàng, người thân tốt hơn cả những chương về giao tiếp, vì nó cho họ sống thử trong đầu một người khác.

Một mẹo nhỏ: đừng đọc tiểu thuyết đầu tiên với bút dạ quang trong tay như khi đọc sách kỹ năng. Thói quen gạch ý chính sẽ kéo bạn về lối đọc tìm bài học. Cứ để câu chuyện đi, chỉ đánh dấu khi một câu làm bạn thật sự dừng lại.

Câu hỏi nên tự đặt khi đọc thể loại lạ

Mỗi thể loại có một cách đọc riêng. Mang câu hỏi của thể loại quen sang thể loại lạ là lý do chính khiến người ta thấy cuốn sách dở. Thử những câu hỏi sau:

  • Với thơ: hình ảnh nào còn đọng lại, câu nào mình muốn đọc to cho ai đó nghe.
  • Với tản văn: người viết đang nhìn một điều quen thuộc bằng con mắt nào, mình có từng nhìn như vậy chưa.
  • Với phi hư cấu: tác giả muốn thuyết phục mình điều gì, bằng chứng của họ lấy từ đâu, mình đồng ý tới đâu.
  • Với tiểu thuyết nhiều tầng: nhân vật nào làm mình khó chịu và vì sao, cuốn sách đang hỏi câu hỏi gì mà không trả lời thẳng.
  • Với trinh thám: manh mối nào mình đã bỏ qua, tác giả đánh lạc hướng mình bằng cách nào.
  • Với tiểu thuyết đồ hoạ: tranh kể điều gì mà lời không nói, khoảng trắng giữa các khung tranh có ý nghĩa gì.

Nếu sau hai cuốn trong cùng một thể loại mà bạn vẫn không thấy hứng, cứ thoải mái quay về vùng quen. Thử không thành công vẫn là thử, và bạn đã biết thêm một điều về gu của mình.

Kế hoạch một năm, mỗi quý một thể loại

Một nhịp nhẹ nhàng cho người đọc khoảng một cuốn mỗi tháng là mỗi quý dành một cuốn cho thể loại lạ, hai cuốn còn lại vẫn là thể loại quen. Ví dụ một năm có thể trông như sau:

QuýThể loại thửCuốn nên chọnĐọc vào lúc nào
Quý mộtTản vănMột tập dưới hai trăm trang, bài ngắnDịp Tết, khi có nhiều quãng nghỉ ngắn
Quý haiPhi hư cấu tự sựHồi ký hoặc phóng sự dàiQuanh Ngày Sách 21/4, khi nhiều hoạt động đọc
Quý baThơ đương đạiMột tập thơ mỏngSáng sớm hoặc tối khuya, mỗi ngày một bài
Quý bốnTiểu thuyết đồ hoạ hoặc trinh thámMột cuốn hoàn chỉnh, không phải bộ nhiều tậpKỳ nghỉ cuối năm

Bốn cuốn lạ mỗi năm nghe thì ít, nhưng sau một năm bạn đã đi qua bốn cánh cửa mới, và thường ít nhất một cánh cửa mở ra cả một vùng đọc mới cho những năm sau.

Nếu đi cùng một người bạn hoặc một nhóm đọc, mỗi người chọn một thể loại cho cả nhóm thử, rồi cuối quý gặp nhau kể lại. Thể loại lạ đọc cùng người khác thường dễ vào hơn đọc một mình.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ đọc một thể loại có sao không?

Không sao nếu bạn vẫn thấy vui. Đọc là để thưởng thức, không phải nhiệm vụ. Chỉ khi bắt đầu thấy cuốn nào cũng na ná, thử một thể loại mới là cách làm mới cảm giác đọc mà không phải bỏ thể loại mình yêu.

Đọc thơ mà không hiểu thì có nên tiếp tục?

Nên đổi câu hỏi. Thơ đương đại không nhất thiết phải hiểu trọn mới thưởng thức được. Hãy tìm một câu, một hình ảnh làm bạn dừng lại. Nếu cả tập không có câu nào như thế, thử một tập của người viết khác.

Người chỉ đọc sách kỹ năng nên bắt đầu đọc văn học từ đâu?

Từ tản văn và truyện ngắn về đời sống quen thuộc như công việc, gia đình, thành phố. Chúng ngắn và gần gũi. Khi đã quen, chuyển sang một tiểu thuyết ngắn khoảng hai trăm trang.

Sách phi hư cấu dày quá thì đọc thế nào?

Đọc lời mở đầu và chương kết trước để biết tác giả muốn nói gì, rồi chọn đọc kỹ những chương trả lời câu hỏi của bạn. Phần số liệu hay ví dụ lặp lại có thể đọc lướt mà không mất mạch.

Thử bao nhiêu cuốn thì biết mình không hợp thể loại đó?

Ít nhất hai cuốn của hai người viết khác nhau. Một cuốn không hợp có thể do cuốn đó chứ không do thể loại. Sau hai cuốn mà vẫn không thấy hứng, có thể tạm gác và thử lại vài năm sau.

Tiểu thuyết đồ hoạ có phải là truyện tranh cho trẻ con không?

Không. Tiểu thuyết đồ hoạ là truyện kể bằng tranh và lời dành cho nhiều lứa tuổi, nhiều cuốn bàn những chủ đề người lớn như gia đình, lịch sử, ký ức. Đây là cầu nối tốt cho người quen đọc hình ảnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138