DuongThoi.comĐương Thời
Chọn và đọc sách mới

Chọn sách mới đáng đọc: cách lọc giữa hàng trăm đầu sách ra mỗi tháng

Mỗi tháng có hàng trăm đầu sách mới. Bốn câu hỏi tự đặt, cách đọc thử mười trang và bảng tín hiệu giúp bạn chọn được cuốn hợp mình, ít mua nhầm.

A young Vietnamese woman in a denim jacket browses a new arrivals table in a bookstore cafe, seen from behind over her shoulder, warm afternoon light, coral and indigo tones

Để chọn được sách mới đáng đọc, bạn không cần biết hết những gì vừa ra mắt: chỉ cần biết mình đang cần gì từ việc đọc, đọc thử mười trang trước khi quyết, và giữ một danh sách chờ để không mua dồn theo cảm hứng. Ba việc đó lọc được phần lớn những cuốn sẽ nằm im trên giá.

Bài này đi theo đúng thứ tự bạn gặp ngoài đời: đứng trước một bàn sách mới, cầm một cuốn lên, lật vài trang, phân vân rồi quyết. Ở mỗi bước có câu hỏi nên tự đặt, dấu hiệu nên tin và dấu hiệu nên dè chừng, kèm ví dụ một tháng chọn sách của một người đi làm bình thường.

Vì sao chọn sách mới khó hơn chọn sách đã có tiếng

Một cuốn sách ra đời vài chục năm đã đi qua rất nhiều người đọc trước bạn. Lời khen, lời chê, những trích đoạn được nhắc đi nhắc lại đều đã lắng xuống, nên bạn có sẵn một cái la bàn. Sách mới thì ngược lại: thông tin quanh nó chủ yếu đến từ chính người làm ra nó, từ bìa gập, lời giới thiệu, những bài đăng trong tuần đầu phát hành. Đó không phải thông tin xấu, nhưng nó nghiêng về một phía.

Cái khó thứ hai là số lượng. Ở các thành phố lớn, mỗi tháng kệ sách mới thay đổi gần hết, chưa kể sách điện tử và sách nói. Không ai đọc kịp, nên người chọn sách giỏi không phải người biết nhiều đầu sách nhất mà là người bỏ qua nhanh nhất những cuốn không dành cho mình.

Cái khó thứ ba nằm ở chính người đọc. Khi bận, ta hay mua sách như mua một lời hứa với bản thân: cuốn này sẽ giúp mình sắp xếp thời gian, cuốn kia sẽ làm mình hiểu đời hơn. Mua thì nhanh, đọc thì chậm, và chồng sách chưa đọc lớn dần thành một cảm giác có lỗi nhẹ mỗi lần nhìn lên giá. Chọn sách tốt, vì thế, bắt đầu từ việc thật thà với nhu cầu hiện tại của mình, không phải với hình ảnh người đọc mà mình muốn trở thành.

Bốn câu hỏi tự đặt trước khi cầm một cuốn sách mới

Mình đang muốn gì từ việc đọc lúc này? Nghỉ ngơi sau giờ làm, hiểu một vấn đề cụ thể, hay được một câu chuyện cuốn đi? Ba nhu cầu này dẫn tới ba loại sách khác nhau. Một người đang mệt mà chọn sách khảo cứu dày đặc chú thích thì gần như chắc sẽ bỏ dở, dù sách rất hay.

Mình có bao nhiêu thời gian đọc trong một tuần? Nếu chỉ có những quãng hai mươi phút trên xe buýt hay trước khi ngủ, sách chia chương ngắn, tản văn, tập truyện ngắn sẽ hợp hơn một tiểu thuyết nhiều tuyến nhân vật đòi phải nhớ ai là ai.

Cuốn này nói điều gì mà cuốn mình đã có chưa nói? Câu hỏi này đặc biệt hữu ích với sách kỹ năng và sách phổ biến kiến thức, nơi nhiều cuốn nói cùng một ý với cách trình bày khác nhau. Đọc mục lục là trả lời được trong một phút.

Mình biết về cuốn sách này từ đâu? Từ một người bạn có gu gần mình, từ một bài giới thiệu có trích dẫn, hay từ một quảng cáo lặp lại nhiều lần? Nguồn không quyết định sách hay dở, nhưng cho biết bạn nên kiểm thêm bao nhiêu trước khi mua.

Đọc thử mười trang: cách làm cho có ích

Đọc thử là việc ai cũng làm nhưng ít ai làm có chủ đích. Thay vì lật ngẫu nhiên, bạn có thể theo trình tự sau, mất chừng mười phút đứng ở hiệu sách hoặc mở bản xem thử trên mạng:

  1. Bỏ qua lời giới thiệu và lời khen in trên bìa, mở thẳng vào trang đầu của chương một. Đây là chỗ tác giả phải tự mình giữ người đọc, không có ai nói đỡ.
  2. Đọc liền ba trang không dừng. Nếu tới trang thứ ba bạn vẫn phải quay lại đọc câu trước mới hiểu, hãy ghi nhận: cuốn này đòi tập trung cao, chỉ hợp khi bạn có quãng đọc dài.
  3. Lật tới khoảng giữa sách, đọc thêm hai trang. Nhiều cuốn có mở đầu được chăm chút kỹ nhưng phần giữa đuối hẳn; hai trang giữa sách cho bạn thấy giọng văn thật.
  4. Với sách dịch, chú ý những câu dài: chúng có đọc trôi bằng tiếng Việt không, hay còn nguyên cấu trúc câu của ngôn ngữ gốc.
  5. Với sách phi hư cấu, xem có chú thích nguồn, phần tài liệu tham khảo hay không, và các con số có đi kèm nơi lấy số không.
  6. Gấp sách lại, tự hỏi một câu: nếu dừng ở đây, mình có tò mò muốn biết tiếp không? Câu trả lời thật thà ở bước này đáng tin hơn mọi lời khen trên bìa.

Mười phút này rẻ hơn nhiều so với vài tối cố đọc một cuốn không hợp. Nếu hiệu sách bọc màng co, bạn có thể hỏi nhân viên xem có cuốn mẫu để xem không; nhiều nơi có sẵn.

Tín hiệu nên tin và tín hiệu nên dè chừng

Không có dấu hiệu nào đúng tuyệt đối, nhưng gộp vài tín hiệu lại thì bạn sẽ đoán khá sát. Bảng dưới đây gom những điều thường gặp ở bìa, mục lục và cách sách được giới thiệu:

Chỗ nhìnTín hiệu nên tinTín hiệu nên dè chừng
Bìa sauTóm tắt nói rõ sách bàn chuyện gì, cho aiChỉ toàn lời khen chung chung, không nói sách về cái gì
Mục lụcTên chương cụ thể, có trình tự hợp lýTên chương na ná nhau, lặp ý, chương nào cũng hứa thay đổi cuộc đời
Thông tin xuất bảnGhi rõ người dịch, nguyên tác, năm xuất bản gốcThiếu tên người dịch hoặc không rõ bản gốc
Cách được giới thiệuBài giới thiệu có trích đoạn, có chỗ chưa hài lòngHàng loạt bài đăng cùng tuần, câu chữ giống nhau
Trang đầu chương mộtĐọc vào là thấy giọng riêngMở bằng những câu khái quát có thể đặt ở bất kỳ cuốn nào

Khi một cuốn sách có ba tín hiệu ở cột giữa, bạn có thể yên tâm thử. Khi có từ ba tín hiệu ở cột phải, đừng vội bỏ, nhưng hãy đọc thử kỹ hơn hoặc đợi thêm vài tuần cho những lời nhận xét độc lập xuất hiện.

Ví dụ: một tháng chọn sách của người đi làm

Giả sử Lan làm văn phòng, đọc được khoảng ba tiếng mỗi tuần, chia đều cho buổi tối và quãng ngồi xe. Đầu tháng, Lan ghé hiệu sách gần nhà, nhặt lên năm cuốn mới: một tiểu thuyết dịch dày, một tập tản văn về đời sống đô thị, một sách phổ biến khoa học về giấc ngủ, một cuốn kỹ năng quản lý thời gian và một tập thơ mỏng.

Lan tự hỏi mình đang cần gì: tháng này công việc dồn, Lan muốn được nghỉ ngơi và ngủ ngon hơn. Cuốn kỹ năng bị loại vì mục lục trùng với một cuốn Lan đã đọc năm ngoái. Tiểu thuyết dày được giữ lại nhưng chuyển vào danh sách chờ, vì đọc thử ba trang đã thấy nhiều nhân vật, chỉ hợp kỳ nghỉ. Tập tản văn có chương chỉ ba bốn trang, rất hợp quãng ngồi xe.

Cuối cùng Lan mua hai cuốn: tập tản văn và cuốn về giấc ngủ. Ba tiếng mỗi tuần nhân bốn tuần là khoảng mười hai tiếng đọc; với tốc độ đọc trung bình, hai cuốn cỡ hai trăm trang là vừa sức. Tập thơ thì Lan chụp lại vị trí kệ để lần sau quay lại. Không cuốn nào bị mua chỉ vì thấy nó đẹp hay đang được nhắc nhiều.

Danh sách chờ đọc: giữ để không mua dồn

Danh sách chờ là cách đơn giản nhất để biến cảm hứng mua sách thành quyết định có cân nhắc. Bạn có thể giữ trên sổ tay hoặc ghi chú điện thoại, miễn là mỗi dòng có đủ vài thông tin:

  • Tên sách và một dòng vì sao mình để ý tới nó, viết bằng lời của mình.
  • Nơi mình biết tới cuốn đó: bạn giới thiệu, bài đọc được, hay tình cờ thấy ở hiệu sách.
  • Loại thời gian đọc hợp với nó: quãng ngắn, buổi tối dài, hay kỳ nghỉ.
  • Ngày ghi vào danh sách. Sau ba tháng mà bạn không còn nhớ vì sao từng muốn đọc, có thể gạch đi không tiếc.
  • Một ô đánh dấu khi đã mua hoặc mượn được, để tránh mua trùng.

Nếu thích sắp xếp, chia danh sách thành ba nhóm nhỏ: đọc tháng này, đọc khi có kỳ nghỉ, đọc khi nào hứng. Nhóm đầu không nên quá ba cuốn. Khi nhóm đầu trống, bạn chuyển một cuốn từ nhóm khác lên thay vì ra hiệu sách ngay, và chỉ mua mới khi cả danh sách không còn cuốn nào hợp tâm trạng hiện tại.

Mỗi lần định mua sách mới, mở danh sách ra trước. Nhiều người thấy rằng chỉ riêng việc chờ hai tuần đã làm một nửa số cuốn trong danh sách mất sức hút, và số tiền dành cho sách dồn vào những cuốn mình thật sự đọc.

Khi đã chọn sai: xử lý thế nào cho nhẹ lòng

Dù cẩn thận tới đâu, bạn vẫn sẽ có lúc mua phải cuốn không hợp. Điều đó bình thường và không nói lên gì về gu đọc của bạn. Một cuốn sách có thể sai thời điểm hơn là sai người: cuốn khảo cứu bạn bỏ ở trang bốn mươi năm nay có khi lại là cuốn bạn đọc một mạch vào năm sau, khi gặp đúng câu hỏi nó trả lời.

Một quy ước dễ áp dụng là luật năm mươi trang: đọc tới trang năm mươi mà vẫn thấy cố, hãy gấp lại và đặt sang một kệ riêng có tên là để sau. Đừng xếp nó trở lại cùng những cuốn chưa đọc, vì nó sẽ tiếp tục nhìn bạn như một món nợ.

Nếu chắc chắn không quay lại, có thể tặng cho người bạn biết là sẽ thích, đưa vào một tủ sách chia sẻ ở nơi làm việc, hoặc mang tới các buổi đổi sách. Một cuốn sách sai với bạn vẫn có thể đúng với người khác, và việc trao đi giúp kệ sách của bạn phản ánh đúng con người đọc hiện tại của mình.

Câu hỏi thường gặp

Có nên chỉ đọc sách đã ra lâu để khỏi chọn nhầm sách mới?

Sách đã có tiếng giúp giảm rủi ro, nhưng bỏ hẳn sách mới là bỏ qua những cuốn bàn chuyện đang diễn ra quanh bạn. Cách cân bằng là xen kẽ: một cuốn đã có tiếng, một cuốn mới đã qua bước đọc thử.

Đọc thử trên mạng có thay được đọc thử ở hiệu sách không?

Phần lớn được, nếu bản xem thử có đủ chương một. Điều bản xem thử khó cho bạn thấy là đoạn giữa sách, nên khi có thể, hãy tìm thêm một trích đoạn ở phần sau hoặc ghé hiệu sách lật vài trang.

Một tháng nên mua bao nhiêu cuốn sách mới là hợp lý?

Không có con số chung. Cách tính thực tế là lấy số giờ đọc mỗi tuần nhân bốn, chia cho số giờ bạn thường cần để đọc hết một cuốn. Kết quả thường là một hoặc hai cuốn với người đi làm.

Sách được nhiều người nhắc tới có phải là sách hay?

Được nhắc nhiều cho biết sách đang được chú ý, không cho biết nó hợp với bạn. Hãy xem ai đang nhắc và họ nói cụ thể điều gì; một lời khen có trích dẫn đáng tin hơn mười lời khen chung chung.

Làm sao biết một cuốn sách kỹ năng có nói điều mới không?

So mục lục của nó với một cuốn cùng chủ đề bạn đã đọc. Nếu tám trên mười chương trùng ý, cuốn mới khó cho bạn thêm gì, trừ khi bạn cần được nhắc lại bằng một giọng khác.

Có nên mua sách vì bìa đẹp không?

Bìa đẹp là lý do chính đáng để cầm sách lên, nhưng chưa đủ để mang về. Cứ cho bìa dẫn bạn tới bước đọc thử, rồi để mười trang đầu quyết định thay cho cái bìa.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138