DuongThoi.comĐương Thời
Đi xem triển lãm, bảo tàng

Xem triển lãm thiết kế: nhìn đồ vật, nội thất, thời trang như một tác phẩm

Triển lãm thiết kế trưng bày đồ dùng, nội thất, thời trang, đồ hoạ. Cách xem khác triển lãm tranh: hỏi về người dùng, chất liệu, bản phác và quá trình làm thử.

A young Vietnamese couple walks slowly between low plinths holding ceramic vases and wooden chairs in a converted warehouse, high angle wide shot, warm industrial light

Xem triển lãm thiết kế là xem đồ vật được làm ra để dùng, nên câu hỏi đầu tiên không phải “đẹp không” mà là “ai dùng, dùng thế nào, vì sao làm bằng chất liệu này”. Một chiếc ghế, một bộ ấm chén, một chiếc áo hay một bộ nhận diện thương hiệu được trưng bày để bạn thấy những quyết định nằm sau vẻ ngoài quen thuộc của chúng.

Triển lãm thiết kế thường dễ vào với người mới hơn triển lãm mỹ thuật, vì ai cũng đã ngồi ghế, cầm cốc, mặc áo. Nhưng chính vì quen, ta dễ đi lướt. Bài này so sánh triển lãm thiết kế với triển lãm tranh, đưa năm câu hỏi chức năng, cách xem bản phác và mẫu thử, chuyện được chạm hay không, cách xem thời trang trên ma-nơ-canh và cách mang ý tưởng về nhà.

Triển lãm thiết kế khác triển lãm tranh ở đâu

Hai loại triển lãm có thể ở cùng một không gian, nhưng mục đích và cách nhìn khác nhau. Bảng dưới đây giúp bạn chuyển “chế độ xem” khi bước vào.

Tiêu chíTriển lãm tranh, mỹ thuậtTriển lãm thiết kế
Vật được trưng bàyTác phẩm độc bản hoặc ấn bản giới hạnĐồ dùng, nguyên mẫu, sản phẩm có thể sản xuất hàng loạt
Câu hỏi chínhTác phẩm gợi cảm xúc, ý tưởng gì?Vật này giải quyết vấn đề gì, cho ai?
Vai trò người xemNgười chiêm ngưỡngVừa là người xem vừa là người dùng tiềm năng
Thông tin đi kèmChất liệu, năm, đoạn giới thiệu ý tưởngBản phác, quy trình, vật liệu, nhà sản xuất, mục đích sử dụng
Cách trưng bàyTreo tường, đặt bệ, chiếu sáng tập trungĐặt trong bối cảnh như một căn phòng, có khi cho dùng thử
Điều dễ bỏ quaBề mặt, chi tiết nhỏMối nối, mặt dưới, phần bên trong, sự tiện tay

Ranh giới giữa nghệ thuật và thiết kế không phải lúc nào cũng rõ. Có những chiếc ghế không thể ngồi được, làm ra để đặt câu hỏi về chiếc ghế, và lúc ấy nó gần với tác phẩm nghệ thuật hơn. Có những bức tranh được làm theo đơn đặt hàng cho một không gian cụ thể, gần với thiết kế hơn. Khi gặp vật nằm giữa, bạn có thể đặt câu hỏi của cả hai cột.

Năm câu hỏi chức năng trước mỗi đồ vật

Ai dùng nó? Người lớn tuổi, trẻ nhỏ, người thuận tay trái, người sống trong căn hộ nhỏ? Một chiếc ghế cho quán cà phê vỉa hè khác hẳn chiếc ghế cho phòng làm việc. Nhận ra người dùng là cách nhanh nhất để hiểu vì sao đồ vật có hình dáng như vậy.

Dùng trong hoàn cảnh nào? Trong nhà hay ngoài trời, khí hậu nóng ẩm hay khô, dùng hằng ngày hay dịp đặc biệt. Một chiếc bàn làm từ tre đan có thể là lựa chọn hợp lý cho mùa nồm ẩm, chứ không chỉ vì vẻ đẹp mộc.

Làm bằng gì, và vì sao? Chất liệu quyết định độ bền, trọng lượng, giá thành và cảm giác khi chạm. Nhiều nhà thiết kế hôm nay chọn vật liệu tái chế hay vật liệu địa phương, và chú thích thường giải thích lý do.

Làm ra thế nào? Thủ công từng chiếc hay sản xuất hàng loạt bằng máy? Nhìn mối nối, đường may, vết khuôn sẽ cho bạn câu trả lời. Đồ thủ công thường có những khác biệt nhỏ giữa các chiếc.

Mình có muốn dùng nó không? Câu hỏi cá nhân nhất, và hoàn toàn chính đáng ở triển lãm thiết kế. Thử tưởng tượng đồ vật trong căn nhà của bạn. Nếu bạn thấy nó đẹp nhưng không muốn dùng, hãy tự hỏi vì sao, câu trả lời thường rất thú vị.

Bản phác, mẫu thử và những gì nằm sau sản phẩm

Điểm hấp dẫn riêng của triển lãm thiết kế là nó thường cho bạn thấy quá trình chứ không chỉ kết quả. Bạn có thể gặp những trang phác thảo bằng bút chì, mô hình thu nhỏ bằng bìa các-tông, các mẫu thử bị bỏ đi, bảng vật liệu với hàng chục mẫu vải hay gỗ. Đây là những phần đáng xem kỹ nhất, vì chúng cho thấy người thiết kế đã thử, sai và chọn như thế nào.

Thử so sánh mẫu thử đầu tiên với sản phẩm cuối cùng. Có thể chiếc ghế ban đầu có bốn chân, sau rút còn ba; tay cầm của chiếc ấm từng thẳng, sau được uốn cong. Mỗi thay đổi là một vấn đề đã được giải quyết: ghế bốn chân cập kênh trên nền gạch không phẳng, tay cầm thẳng làm nóng tay. Đọc được những thay đổi đó, bạn hiểu thiết kế là một chuỗi quyết định chứ không phải cảm hứng một lần.

Với triển lãm thiết kế đồ hoạ, như sách, bao bì, nhận diện thương hiệu giả định, quá trình thường hiện ra qua các phương án bố cục, bảng màu, phông chữ được thử. Bạn không cần biết tên các kiểu chữ, chỉ cần để ý cảm giác mỗi phương án gợi ra: nghiêm túc, vui tươi, cổ điển hay hiện đại. Sau đó hỏi vì sao phương án cuối được chọn. Câu trả lời thường liên quan tới người dùng, không chỉ tới sở thích của người làm.

Được chạm hay không chạm

Đây là câu hỏi hay gặp nhất ở triển lãm thiết kế, vì đồ vật làm ra để cầm nắm, ngồi, mặc, và bàn tay thường muốn thử trước cả đầu óc. Quy tắc chung vẫn là không chạm, trừ khi có chỉ dẫn rõ ràng. Nhiều nguyên mẫu là bản duy nhất, được làm thủ công, rất dễ hỏng; một số đồ vật có giá trị lịch sử hoặc được cho mượn từ bộ sưu tập.

Tuy vậy, triển lãm thiết kế thường có khu vực dành riêng để thử: một dãy ghế được ngồi, một bàn mẫu vật liệu để sờ, một kệ sản phẩm để cầm lên xem. Dấu hiệu thường là bảng mời “mời bạn ngồi thử” hay vật được đặt trên bàn thấp, không có bệ, không có dây chắn. Khi đã được phép, hãy thử thật: ngồi đủ lâu để biết lưng có thoải mái không, cầm cốc lên ước lượng sức nặng, mở ra đóng vào ngăn kéo.

Trải nghiệm bằng cơ thể là thứ triển lãm thiết kế cho mà triển lãm tranh không cho được. Nếu ở khu thử bạn thấy chiếc ghế đẹp lại ngồi không thoải mái, đừng ngại kết luận như vậy, đó chính là đánh giá thiết kế. Còn khi không có khu thử, bạn có thể hỏi nhân viên: “Chiếc này có bản mẫu nào để ngồi thử không ạ?”. Nhiều nơi có sẵn một bản để ở kho hay ở sảnh.

Xem thời trang trên ma-nơ-canh

Triển lãm thời trang đặt quần áo lên ma-nơ-canh, trong tủ kính hay trên bục cao, nên mất đi chuyển động của người mặc. Vài cách giúp bạn xem kỹ hơn:

  • Đi vòng quanh. Phía sau áo thường có chi tiết bất ngờ: đường cắt, khuy, độ dài vạt khác với phía trước.
  • Nhìn đường may và gấu áo. Đây là chỗ cho thấy tay nghề. Đường may thẳng đều, gấu được xử lý gọn ở mặt trong là dấu hiệu làm kỹ.
  • Tưởng tượng chuyển động. Chất vải rủ hay cứng, khi người mặc bước đi thì tà áo sẽ bay hay đứng yên. Nhiều triển lãm có video người mặc đi lại, nên tìm xem.
  • Đọc vật liệu trên chú thích. Lụa, gai, vải tái chế, vải nhuộm tay; chất liệu nói nhiều về ý định của người thiết kế, từ chuyện bền vững tới chuyện nối tiếp nghề cũ.
  • Để ý bối cảnh. Trang phục cho lễ hội, cho công việc, cho đời thường. Một bộ đồ bảo hộ được thiết kế lại cũng có thể là trung tâm của một triển lãm.

Thời trang là loại hình dễ bị đánh giá theo “hợp gu” hay “không hợp gu” của mình. Khi xem triển lãm, thử tạm gác điều đó lại và hỏi bộ trang phục này giải quyết điều gì cho người mặc. Có khi một chiếc áo trông lạ mắt lại có lý do rất thực tế, như dễ mặc cho người ngồi xe lăn hay thoáng khí trong mùa nóng.

Mang ý tưởng từ triển lãm về nhà

Lợi thế của triển lãm thiết kế là những gì bạn thấy có thể áp dụng ngay vào đời sống, không cần mua gì. Một cách làm đơn giản sau buổi xem:

  1. Chọn một đồ vật trong nhà bạn dùng mỗi ngày nhưng thấy bất tiện, như chiếc kệ dép hay góc làm việc.
  2. Đặt cho nó năm câu hỏi chức năng đã dùng ở triển lãm: ai dùng, khi nào, bằng gì, làm thế nào, mình có thích dùng không.
  3. Ghi ra điều khiến nó bất tiện. Ví dụ: kệ quá thấp nên phải cúi, mặt kệ trơn nên dép trượt.
  4. Nghĩ hai phương án sửa bằng đồ có sẵn: kê cao, đổi vị trí, thêm một tấm lót.
  5. Thử một tuần rồi đánh giá lại, giống như nhà thiết kế làm mẫu thử.

Bài tập này giúp bạn hiểu vì sao người làm thiết kế thường nói “thiết kế là giải quyết vấn đề”. Sau vài lần, khi quay lại triển lãm thiết kế, bạn sẽ nhìn các bản phác và mẫu thử với sự đồng cảm của người cũng từng thử và sửa. Triển lãm tốt nghiệp của sinh viên ngành thiết kế, thường diễn ra vào cuối năm học, là nơi tuyệt vời để thấy rất nhiều quá trình như vậy.

Nói về một thiết kế: câu mẫu khi bàn cùng bạn bè

Sau buổi xem, bàn với người đi cùng là cách nhớ lâu nhất. Với thiết kế, lời bàn dễ trượt về “đẹp” hay “xấu”. Những câu mẫu dưới đây giúp cuộc nói chuyện đi xa hơn một chút mà vẫn tự nhiên:

  • “Mình thích chiếc ghế đó vì nhìn thì mảnh mà ngồi lại chắc, không nghĩ là tre chịu được như vậy.” Câu này nói rõ mình thích điều gì và dựa vào trải nghiệm nào.
  • “Cái ấm đẹp, nhưng tay cầm nhỏ quá, người tay to chắc khó cầm.” Khen và góp ý trong cùng một câu, đều dựa vào chức năng.
  • “Phương án thứ hai trong bảng phác trông vui hơn, sao họ lại chọn bản cuối nhỉ?” Một câu hỏi mở, mời người kia cùng đoán ý người thiết kế.
  • “Áo này mà mặc đi xe máy giữa trưa chắc nóng lắm, nhưng đi dự tiệc tối thì hợp.” Đặt thiết kế vào hoàn cảnh cụ thể của đời sống mình.
  • “Chỗ mối nối này làm khéo thật, nhìn mãi mới thấy.” Để ý chi tiết tay nghề, điều người làm thiết kế thường mong được nhận ra.

Điểm chung của các câu trên là có lý do đi kèm cảm nhận. Không cần thuật ngữ, chỉ cần nói vì sao. Cuộc bàn luận như vậy giúp cả hai người nhớ lại đồ vật cụ thể, và lần sau đi xem sẽ có thêm câu hỏi riêng của mình.

Câu hỏi thường gặp

Triển lãm thiết kế có phải là hội chợ bán hàng không?

Không hẳn. Hội chợ tập trung vào bán sản phẩm, còn triển lãm thiết kế tập trung vào ý tưởng, quá trình và câu chuyện đằng sau. Một số triển lãm có góc bán sản phẩm, nhưng phần chính vẫn là để xem và hiểu, không ai ép bạn mua.

Không làm nghề thiết kế thì xem triển lãm thiết kế có hợp không?

Rất hợp, vì bạn chính là người dùng mà nhà thiết kế nghĩ tới. Cảm nhận của người dùng thường thẳng thắn và hữu ích. Bạn chỉ cần mang theo câu hỏi ai dùng và dùng thế nào là đã có cách xem riêng.

Có được ngồi thử ghế trong triển lãm nội thất không?

Chỉ khi có chỉ dẫn cho phép, như bảng mời ngồi thử hay khu vực trải nghiệm riêng. Nếu không thấy chỉ dẫn, hãy hỏi nhân viên. Nhiều chiếc ghế trưng bày là nguyên mẫu duy nhất, ngồi lên có thể làm hỏng mối nối.

Thiết kế đồ hoạ thì xem triển lãm thế nào?

Bạn xem cách chữ, hình, màu được sắp xếp để truyền đạt một thông tin cho một nhóm người. Hãy so các phương án thử với bản cuối, đọc mục đích dự án và tự hỏi nếu mình là người xem đích, mình có hiểu thông điệp nhanh không.

Triển lãm tốt nghiệp ngành thiết kế có đáng xem không?

Đáng xem, nhất là với người muốn hiểu quá trình. Sinh viên thường trưng bày đầy đủ bản phác, mô hình và mẫu thử, và sẵn lòng giải thích nếu bạn hỏi. Đây cũng là nơi thấy những ý tưởng mới, chưa bị giới hạn bởi chuyện sản xuất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138