Mọi phép lịch sự trong nhà hát đều quy về một ý: để diễn viên làm việc trọn vẹn và người xung quanh được xem trọn vẹn. Tắt hẳn chuông và màn hình điện thoại, không trò chuyện khi đang diễn, vỗ tay theo khán phòng, đến muộn thì chờ nhân viên dẫn vào, và giữ đồ ăn ra ngoài khán phòng.
Những điều này không phải luật lệ khó nhớ dành cho người sành. Chúng giống phép lịch sự trong thang máy hay trong thư viện: nhỏ, dễ làm, và người khác sẽ biết ơn. Phần dưới đi vào từng tình huống cụ thể, kèm câu nói mẫu khi bạn cần nhắc khéo người bên cạnh mà không gây khó xử.
Bảng nên và không nên trong khán phòng
Nếu chỉ có một phút đọc trước khi vào khán phòng, hãy đọc bảng này.
| Tình huống | Nên | Không nên |
|---|---|---|
| Điện thoại | Chuyển im lặng, tắt rung, cất vào túi | Kiểm tra tin nhắn, dù chỉ vài giây, khi đèn đã tắt |
| Trò chuyện | Để dành đến giờ giải lao hoặc sau buổi diễn | Bình luận, giải thích nội dung cho người bên cạnh |
| Ăn uống | Ăn trước khi vào, uống nước lọc nếu nơi diễn cho phép | Mở túi bánh, bóc kẹo giấy giòn, mang đồ có mùi |
| Ra vào | Đi vệ sinh trước giờ mở màn, ra vào lúc giải lao | Đứng lên đi lại giữa cảnh căng thẳng |
| Tư thế | Ngồi tựa lưng, giữ đầu thấp ngang người khác | Nhổm người về phía trước, che người ngồi sau |
| Phản ứng | Cười, xúc động tự nhiên theo vở | Hét, huýt sáo, gọi tên diễn viên giữa lúc diễn |
| Kết thúc | Vỗ tay đến hết màn chào | Đứng dậy bỏ về khi diễn viên còn đang chào |
Những điều trong cột "không nên" đều có thể xảy ra vì vô ý, kể cả với người đi xem nhiều năm. Lỡ làm một lần thì đừng tự trách, chỉ cần dừng lại ngay và để ý hơn từ phút đó.
Điện thoại: không chỉ là chuyện tiếng chuông
Ai cũng biết tắt chuông, nhưng thứ làm phiền nhiều hơn trong khán phòng tối lại là ánh sáng màn hình. Một màn hình sáng giữa khán phòng tối hút mắt cả chục người ngồi sau, và diễn viên đứng trên sân khấu cũng nhìn thấy rõ. Với họ, cảm giác ấy giống như đang nói chuyện mà người đối diện liếc xuống đồng hồ.
Vì vậy, cách an toàn nhất là chuyển điện thoại sang chế độ máy bay hoặc im lặng hoàn toàn, tắt cả rung, rồi cất vào túi chứ không để trên đùi. Đồng hồ thông minh cũng nên tắt thông báo, vì màn hình của nó tự sáng lên mỗi khi có tin nhắn.
Nếu bạn đang chờ một cuộc gọi quan trọng thật sự, ví dụ người nhà đang ốm, hãy chọn ghế gần lối đi và báo trước với người đi cùng. Khi điện thoại rung, đứng dậy ra ngoài ngay rồi mới nghe, không cúi xuống nói nhỏ tại chỗ.
Còn chuyện chụp ảnh, quay phim trong lúc diễn thì phần lớn nơi biểu diễn đều cấm, vì lý do bản quyền và vì ảnh hưởng người xem. Màn chào cuối đôi khi được phép chụp, tuỳ đơn vị. Hãy nghe thông báo đầu buổi hoặc quan sát xem nhân viên có nhắc gì không. Khi đã được phép, chụp nhanh vài tấm rồi cất máy để tiếp tục vỗ tay.
Một thói quen nhỏ đáng tập: ngay khi ngồi vào ghế, làm luôn ba việc theo thứ tự cố định là im lặng, giảm sáng, cất vào túi. Làm đều đặn vài lần, tay bạn sẽ tự nhớ, và bạn không còn phải giật mình lục túi khi đèn khán phòng bắt đầu tắt.
Vỗ tay khi nào: mỗi loại hình một thói quen
Vỗ tay là cách khán giả trò chuyện với sân khấu. Thời điểm thích hợp khác nhau giữa các loại hình, và cách đơn giản nhất luôn là nghe khán phòng.
| Loại hình | Vỗ tay giữa chừng | Lúc kết thúc |
|---|---|---|
| Kịch nói | Hiếm, đôi khi sau một cảnh rất ấn tượng hoặc màn kết thúc hồi | Khi đèn tắt hẳn hoặc diễn viên ra chào |
| Nhạc kịch | Thường có sau mỗi bài hát lớn | Màn chào thường dài, có khi khán giả vỗ theo nhịp |
| Múa đương đại | Rất hiếm, vì khoảng lặng thường có chủ đích | Đợi đến khi chắc chắn tác phẩm đã kết thúc |
| Múa ba lê | Sau những đoạn độc diễn, song diễn kỹ thuật cao | Khi màn hạ và vũ công ra chào |
| Cải lương, tuồng | Khán giả thường vỗ tay thưởng câu ca, miếng diễn hay | Khi màn hạ, diễn viên ra chào |
Nếu không chắc, cứ chờ nửa nhịp. Vỗ tay muộn hơn người khác một chút không ai để ý, nhưng vỗ tay một mình vào một khoảng lặng đẹp thì cả khán phòng sẽ nghe thấy. Khi khán giả đứng dậy vỗ tay ở cuối buổi, bạn đứng theo hay ngồi đều được, tuỳ cảm xúc thật của mình.
Đến muộn, ra giữa chừng và giờ giải lao
Đến muộn: chờ người dẫn. Đừng tự mò vào trong bóng tối. Nhân viên sẽ cho bạn vào ở thời điểm ít ảnh hưởng nhất, thường là lúc chuyển cảnh. Có khi bạn được mời ngồi tạm ghế gần cửa đến giờ giải lao mới về chỗ của mình. Hãy làm theo, đó là cách bảo vệ cả bạn lẫn người khác.
Đi qua hàng ghế: mặt hướng về người đang ngồi. Khi phải đi ngang qua những người đã ngồi, hãy quay mặt về phía họ và nói nhỏ "cho mình đi nhờ". Đi giật lùi hoặc quay lưng chĩa túi xách vào mặt người khác là điều nên tránh.
Ra giữa chừng: chọn khoảnh khắc. Nếu buộc phải ra ngoài, chờ một đoạn chuyển cảnh, nhạc lớn hoặc tiếng cười của khán phòng. Đi nhanh, cúi thấp người, không quay lại giữa cảnh.
Giờ giải lao: quay lại sớm. Mười lăm phút trôi rất nhanh khi cả khán phòng cùng xếp hàng nhà vệ sinh. Quay lại chỗ trước tiếng chuông cuối để không phải chen qua hàng ghế khi đèn đã mờ.
Rời khán phòng sau buổi diễn: không chặn lối. Đi theo dòng người, ra đến sảnh mới dừng lại chụp ảnh hay xem điện thoại. Lối đi giữa các hàng ghế thường hẹp, một người dừng lại là cả hàng phía sau phải đứng chờ.
Ho, hắt hơi, kẹo và những tiếng động nhỏ
Khán phòng có âm học tốt khuếch đại cả những tiếng động bạn không để ý. Vài mẹo nhỏ giúp bạn không thành nguồn tiếng ồn bất đắc dĩ:
- Nếu đang ho, mang theo kẹo ngậm và bóc sẵn khỏi giấy trước khi vào khán phòng. Tiếng giấy kẹo sột soạt giữa đoạn lặng nghe to hơn bạn tưởng.
- Khi cơn ho đến, ho vào khuỷu tay hoặc khăn để giảm âm lượng. Nếu không dừng được, ra ngoài một lúc là phép lịch sự với cả khán phòng.
- Để túi xách, chai nước dưới chân chỗ khó bị đá đổ. Một chai nhựa lăn xuống sàn gỗ khi cả khán phòng nín thở là âm thanh khó quên.
- Tháo vòng tay, lắc chân kêu leng keng nếu bạn hay cử động.
- Áo mưa, áo khoác ni lông nên gấp gọn từ trước, tránh mặc vào cởi ra giữa buổi.
- Mùi nước hoa đậm trong không gian kín có thể khiến người bên cạnh khó chịu suốt hai tiếng. Dùng nhẹ hơn ngày thường.
Những việc này nghe có vẻ vụn vặt, nhưng chính chúng tạo nên sự khác biệt giữa một khán phòng tập trung và một khán phòng lao xao.
Ở sảnh, khu chờ và khi muốn gặp diễn viên sau buổi diễn
Ở sảnh trước giờ diễn: giữ lối đi thông thoáng. Sảnh thường chật vào mười phút trước giờ mở cửa. Nếu chờ bạn, hãy đứng sát tường hoặc ở góc, không đứng thành nhóm chắn trước quầy soát vé hay cửa khán phòng.
Muốn tặng hoa: hỏi nhân viên trước. Không phải nơi nào cũng cho khán giả mang hoa lên sân khấu lúc chào. Nhiều đơn vị nhận hoa ở quầy rồi chuyển vào hậu trường, hoặc dành một khu để khán giả gặp diễn viên sau buổi diễn. Hỏi trước giúp bạn không bị lúng túng lúc cuối.
Chờ gặp diễn viên: đúng chỗ, đúng lúc. Diễn viên cần thời gian thay đồ, tẩy trang và nghỉ một chút sau hai tiếng dốc sức. Chờ ở khu được chỉ định, không tìm đường vào hậu trường, không chặn cửa ra của ê-kíp.
Xin chụp ảnh: hỏi một câu, chụp nhanh. Câu mẫu: "Mình xem rất thích, mình xin chụp một tấm được không ạ?" Nếu diễn viên đang vội hoặc lắc đầu, cảm ơn và để họ đi. Một lời khen cụ thể về một cảnh bạn nhớ thường có giá trị với họ hơn một tấm ảnh.
Đăng lên mạng: tôn trọng người làm. Nếu bạn chia sẻ cảm nhận, tránh tiết lộ đoạn kết hay những bất ngờ của vở, vì nhiều người khác còn chưa xem. Ảnh màn chào kèm vài dòng cảm xúc là đủ để lan toả niềm vui của buổi tối.
Khi người bên cạnh làm phiền: nhắc thế nào cho khéo
Đôi khi bạn là người bị làm phiền: người ngồi cạnh nói chuyện, người hàng trên liên tục xem điện thoại, một nhóm bình luận ồn ào phía sau. Phản ứng gắt gỏng giữa buổi diễn thường làm tình hình tệ hơn, cho cả bạn và những người xung quanh.
Cách nhẹ nhàng nhất là một ánh nhìn kèm nụ cười, hoặc một cái chạm khẽ vào tay ghế. Nếu chưa được, nói thật nhỏ, ngắn gọn và lịch sự. Câu mẫu: "Bạn ơi, mình hơi khó nghe, bạn nói nhỏ giúp mình với nhé." Hoặc với màn hình điện thoại: "Màn hình sáng quá, bạn cất giúp mình được không?" Câu ngắn, không trách móc, đặt cái khó của mình lên trước.
Nếu người kia vẫn tiếp tục, đừng tranh cãi. Đợi giờ giải lao báo với nhân viên, họ có kinh nghiệm xử lý những tình huống như vậy. Nếu là buổi không có giải lao và bạn thật sự không thể xem tiếp, hãy lặng lẽ ra ngoài báo nhân viên trực ở cửa.
Và nhớ rằng phép lịch sự đi theo cả hai chiều. Khi bị người khác nhắc, dù cảm thấy hơi ngượng, một cái gật đầu và dừng lại ngay là cách đáp tốt nhất. Ai cũng có lúc quên, điều quan trọng là cả khán phòng cùng giữ được buổi diễn.
Câu hỏi thường gặp
Có được chụp ảnh khi xem kịch không?
Phần lớn các buổi diễn cấm chụp ảnh và quay phim trong lúc diễn, vì lý do bản quyền và để không làm phiền người khác. Màn chào cuối đôi khi được phép chụp, bạn nên nghe thông báo đầu buổi hoặc hỏi nhân viên để biết chắc.
Đến muộn mười phút có bị từ chối vào xem không?
Thường thì bạn vẫn được vào, nhưng phải chờ nhân viên dẫn vào lúc thích hợp như khi chuyển cảnh hoặc giờ giải lao. Một số vở ngắn, liền mạch có thể không có điểm vào giữa chừng, nên hãy hỏi trước khi mua vé.
Có nên đứng dậy vỗ tay ở cuối buổi diễn không?
Đứng vỗ tay là cách bày tỏ sự xúc động đặc biệt, không phải nghĩa vụ. Nếu cả khán phòng đứng và bạn cũng thấy xúc động thì đứng theo. Nếu bạn không thấy như vậy, ngồi vỗ tay vẫn là cách tôn trọng hoàn toàn đầy đủ với ê-kíp.
Mặc quần áo bình thường đi nhà hát có bị coi là thiếu lịch sự không?
Không. Nhà hát hôm nay không yêu cầu trang phục dạ hội. Quần áo gọn gàng, sạch sẽ như đi làm là đủ. Một số buổi khai mạc hay dịp đặc biệt có thể khuyến khích trang phục lịch sự hơn, thông tin này thường ghi rõ trên vé hoặc thư mời.
Mang con nhỏ đi xem mà con quấy thì phải làm sao?
Hãy đưa con ra ngoài ngay khi bé bắt đầu khóc hoặc nói to, dỗ ở sảnh rồi quay lại lúc chuyển cảnh. Chọn ghế gần lối đi và chọn vở dành cho thiếu nhi sẽ giúp những lần ra vào này ít ảnh hưởng đến người khác hơn.
Có được bình luận nhỏ với người đi cùng trong lúc diễn không?
Bạn nên tránh, kể cả khi nói rất nhỏ, vì trong khán phòng yên lặng tiếng thì thầm vẫn lan khá xa. Để dành những nhận xét đó cho giờ giải lao, chúng thường còn thú vị hơn khi bạn đã xem thêm một đoạn.