Lần đầu đi xem kịch, bạn chỉ cần ba việc: chọn một vở gần với thứ mình vốn thích, hỏi rõ giờ diễn và thời lượng khi mua vé, rồi có mặt sớm khoảng mười lăm phút để ổn định chỗ ngồi. Không ai kiểm tra bạn đã đọc kịch bản chưa, cũng không có bài thi sau buổi diễn. Phần còn lại là ngồi xuống, tắt chuông điện thoại và để những người trên sân khấu làm việc của họ.
Phần lớn nỗi ngại của người mới nằm ở những câu hỏi rất đời: mặc gì, đến muộn thì sao, lỡ không hiểu thì có kỳ không, ngồi đâu cho đỡ lạc lõng. Bài này đi lần lượt từ lúc chọn vở đến lúc bước ra khỏi nhà hát, kèm vài tình huống giả định để bạn hình dung buổi tối đầu tiên của mình trước khi nó diễn ra.
Chọn vở đầu tiên: bắt đầu từ thứ bạn vốn đã thích
Sai lầm hay gặp là chọn vở "nghe nói hay" mà không hợp gu, xem xong kết luận rằng mình không hợp với sân khấu. Cách an toàn hơn là đi ngược từ thói quen giải trí sẵn có của bạn. Bảng dưới là gợi ý khởi đầu, không phải luật.
| Bạn vốn thích | Loại vở nên thử trước | Vì sao dễ vào |
|---|---|---|
| Phim truyền hình gia đình, phim tâm lý | Kịch nói hiện thực, bối cảnh gia đình hoặc công sở | Lời thoại đời thường, xung đột quen, dễ thấy mình trong đó |
| Phim hài, chương trình tạp kỹ | Hài kịch, kịch tình huống | Nhịp nhanh, tiếng cười của khán phòng kéo bạn theo |
| Nghe nhạc, xem chương trình ca nhạc | Nhạc kịch | Bài hát giữ nhịp, cảm xúc đi qua giai điệu trước khi qua lời |
| Truyện trinh thám, phim ly kỳ | Kịch có nút thắt, kịch phá án | Câu hỏi "ai làm" giữ bạn tỉnh tới phút cuối |
| Tranh, ảnh, video ngắn có hình ảnh đẹp | Múa đương đại hoặc kịch hình thể | Ít lời, ăn nhau ở hình ảnh và chuyển động |
Khi đọc giới thiệu vở, để ý ba chi tiết: thời lượng, có giải lao không, và mô tả nói vở thuộc thể loại gì. Một vở hai tiếng rưỡi không nghỉ có thể là thử thách quá sức cho buổi đầu sau một ngày làm việc dài. Vở khoảng chín mươi phút, nội dung gần đời, là lựa chọn dễ chịu nhất cho lần đầu.
Nếu đi cùng một người đã quen xem kịch, cứ để họ chọn nhưng nói rõ gu của bạn. Người quen sân khấu hay hào hứng kéo bạn vào vở họ mê nhất, mà vở đó chưa chắc là cửa vào nhẹ nhàng.
Mua vé: những điều nên hỏi trước khi trả tiền
Dù mua tại quầy, qua trang của đơn vị biểu diễn hay qua một kênh bán vé trung gian, bạn nên có câu trả lời cho mấy điều sau. Hỏi trước vài câu tốn một phút, đỡ cho bạn cả buổi tối lúng túng.
- Giờ mở cửa và giờ mở màn khác nhau thế nào. Có nơi mở cửa trước nửa tiếng, có nơi chỉ trước mười lăm phút.
- Thời lượng và giải lao. Biết vở dài bao lâu để hẹn người đón, tính giờ ăn tối và giờ về.
- Vé có đánh số ghế hay ngồi tự do. Ngồi tự do thì nên đến sớm hơn một chút nếu muốn chọn chỗ.
- Có giới hạn độ tuổi hay cảnh báo nội dung không, đặc biệt khi bạn định rủ thêm người nhà.
- Quy định đổi, trả vé khi bạn kẹt việc đột xuất. Nhiều nơi không hoàn tiền nhưng cho chuyển suất nếu báo sớm.
- Lối vào, chỗ gửi xe và có cần đổi vé điện tử sang vé giấy ở quầy hay không.
Giữ vé điện tử ở chỗ dễ mở, chụp màn hình phòng khi mạng chập chờn ở sảnh. Nếu mua cho cả nhóm, một người giữ hết vé và hẹn gặp ở sảnh trước giờ mở cửa sẽ đỡ cảnh đứng chờ nhau ngoài trời.
Với vở được nhiều người nhắc, suất cuối tuần thường kín trước. Suất giữa tuần ít người hơn, khán phòng yên hơn, rất hợp cho lần đầu khi bạn chưa muốn chen chúc.
Mặc gì, đi lúc nào, mang theo gì
Trang phục: gọn gàng là đủ. Nhà hát hôm nay không đòi váy dạ hội hay vest. Quần áo đi làm, áo sơ mi, váy liền đơn giản đều ổn. Nên mang thêm một áo khoác mỏng vì khán phòng thường mở điều hoà khá lạnh, nhất là khi bạn ngồi gần cửa gió.
Giày dép: ưu tiên loại đi êm, không phát tiếng. Bạn có thể phải đi bộ từ chỗ gửi xe, leo cầu thang lên ban công, hoặc đi dọc lối giữa trong bóng tối. Giày gót cứng gõ cộp cộp trên sàn gỗ khi cả khán phòng đang im lặng là thứ dễ khiến bạn ngượng.
Đi sớm khoảng mười lăm đến hai mươi phút. Đủ thời gian gửi xe, vào nhà vệ sinh, tìm ghế mà không phải vội. Đến sát giờ thì bạn sẽ ngồi xuống với nhịp tim còn đang chạy, mất mấy phút đầu vở để bình tĩnh lại.
Túi gọn, ít đồ. Một túi nhỏ đặt được dưới chân hoặc trên đùi là vừa. Ba lô to dễ vướng người đi qua và có nơi yêu cầu gửi ở quầy. Mang theo khăn giấy, kẹo không bọc giấy sột soạt nếu bạn hay khô cổ.
Ăn nhẹ trước khi vào. Bụng đói giữa vở khiến bạn mất tập trung, mà ăn quá no sau giờ làm thì dễ buồn ngủ khi đèn tắt. Một bữa vừa phải trước giờ diễn khoảng một tiếng là cân bằng hơn cả.
Mười lăm phút trước giờ mở màn
Đây là khoảng thời gian người mới hay lúng túng nhất, vì không biết nên làm gì cho tự nhiên. Thử theo trình tự này:
- Đưa vé cho nhân viên soát vé, hỏi luôn hướng đến khu ghế của bạn nếu khán phòng lớn.
- Ghé nhà vệ sinh trước khi vào chỗ, vì giữa vở đứng dậy đi ra là điều bạn muốn tránh.
- Tìm ghế theo hàng và số. Nếu hàng đã có người ngồi, nói nhỏ "cho mình đi nhờ" và đi qua với mặt hướng về phía họ, không quay lưng.
- Chuyển điện thoại sang chế độ im lặng hẳn, tắt rung, giảm độ sáng màn hình về thấp nhất rồi cất đi.
- Lật tờ chương trình nếu có, đọc lướt tên nhân vật và phần giới thiệu ngắn, đủ để không bị rối khi nhiều người xuất hiện cùng lúc.
- Khi đèn khán phòng mờ dần, ngừng trò chuyện. Đó là tín hiệu buổi diễn sắp bắt đầu.
Tình huống giả định: bạn đến muộn năm phút vì kẹt xe. Đừng tự tìm đường trong bóng tối. Nhân viên sẽ cho bạn chờ ở cửa và dẫn vào lúc chuyển cảnh, hoặc mời ngồi tạm ghế gần lối đi đến giờ giải lao. Việc đó hoàn toàn bình thường, không ai trách bạn.
Trong lúc xem: theo kịp một vở kịch khi chưa quen
Mười phút đầu là lúc làm quen, không phải lúc phán xét. Vở kịch cần thời gian để giới thiệu nhân vật và quy ước riêng của nó. Có vở nói nhanh, có vở để khoảng lặng dài. Cho mình mười phút để quen tai, quen nhịp trước khi kết luận thích hay không.
Nhìn cả những người không đang nói. Trên màn ảnh, máy quay chọn hộ bạn chỗ để nhìn. Trên sân khấu thì không. Phản ứng của nhân vật đang đứng im nhiều khi kể nhiều hơn người đang thoại. Thỉnh thoảng đảo mắt khắp sân khấu, bạn sẽ thấy những chi tiết mà người ngồi cạnh bỏ qua.
Để ý những thứ thay đổi. Ánh sáng chuyển từ ấm sang lạnh, một món đạo cụ được dời chỗ, tiếng nhạc nền vang lên ở đoạn nào. Đạo diễn ít khi để những thay đổi đó xảy ra ngẫu nhiên.
Không hiểu một đoạn thì cứ đi tiếp. Kịch không có nút tua lại, và cũng không cần. Ý của đoạn trước thường được cảnh sau làm rõ. Ghi nhớ thắc mắc để hỏi bạn đi cùng lúc giải lao.
Cười, xúc động là được phép. Diễn viên nghe được khán phòng. Tiếng cười đúng lúc, sự im lặng chăm chú đều là năng lượng họ cần. Chỉ tránh bình luận thành tiếng với người bên cạnh trong lúc diễn.
Những nỗi lo của người mới và chuyện thật ở nhà hát
Phần lớn nỗi lo trước buổi kịch đầu tiên đến từ việc tưởng tượng nhà hát là nơi có nhiều luật ngầm. Thực tế dễ thở hơn nhiều. Bảng dưới đặt cạnh nhau điều người mới hay sợ và điều thường xảy ra.
| Bạn lo | Thường thì | Bạn có thể làm |
|---|---|---|
| Mọi người ở đó đều sành kịch, chỉ mình là người ngoài | Khán phòng có đủ người đi lần đầu, người đi vì được rủ, người đi vì thần tượng một diễn viên | Cứ ngồi xuống như ở rạp phim, không ai để ý bạn đi lần thứ mấy |
| Không biết lúc nào nên vỗ tay | Khán phòng vỗ tay cùng lúc, bạn chỉ cần theo nhịp số đông | Nghe người xung quanh, chậm nửa nhịp cũng không sao |
| Buồn ngủ giữa chừng sau giờ làm | Chuyện xảy ra với cả người xem lâu năm | Chọn suất sớm hơn, uống ít nước có ga, ngồi thẳng lưng |
| Vở có cảnh khiến mình không thoải mái | Đơn vị diễn thường ghi chú nội dung nhạy cảm trong phần giới thiệu | Đọc kỹ phần lưu ý khi mua vé, chọn ghế gần lối đi |
| Phải nói gì đó thông minh sau buổi diễn | Người đi cùng thường chỉ muốn biết bạn có vui không | Kể một chi tiết bạn nhớ nhất, thế là đủ |
Nhìn lại bảng, bạn sẽ thấy gần như mọi nỗi lo đều có cách xử lý rất đơn giản. Nhà hát là nơi người ta đến để xem cùng nhau, không phải nơi chấm điểm khán giả. Buổi đầu tiên chỉ cần bạn thấy đủ thoải mái để muốn quay lại lần thứ hai.
Giờ giải lao, màn chào và lúc ra về
Nếu vở có giải lao, đèn khán phòng sẽ sáng lên và thường có thông báo. Mười lăm phút này là lúc đi lại, uống nước, và trao đổi nhanh với người đi cùng. Một câu đơn giản như "đến giờ bạn thấy nhân vật nào đáng tin nhất?" mở ra cuộc trò chuyện tốt hơn câu "hay không?". Quay lại chỗ trước khi chuông báo lần cuối, vì cửa có thể đóng khi vở tiếp tục.
Hết vở, diễn viên ra chào, có khi chào vài lượt. Ở lại vỗ tay đến khi màn khép hẳn là phép lịch sự đơn giản nhất bạn có thể dành cho cả ê-kíp, kể cả khi vở không hợp gu. Nếu khán phòng đứng dậy vỗ tay, bạn đứng theo hay ngồi đều được, tuỳ cảm xúc thật của mình.
Lúc ra về, đừng vội rút điện thoại kiểm tra tin nhắn ngay ở lối đi khiến dòng người phía sau bị dừng lại. Ra đến sảnh rồi hẵng làm. Nếu thích, bạn ghi lại một câu thoại, một hình ảnh còn đọng lại, hoặc khoảnh khắc khán phòng cùng nín thở. Ba dòng ghi chú như vậy giúp bạn nhớ vở diễn lâu hơn nhiều so với chỉ chụp ảnh màn chào.
Câu nói mẫu khi người đi cùng hỏi cảm nhận mà bạn chưa nghĩ ra: "Mình chưa chắc thích hết, nhưng cảnh hai người ngồi im nhìn nhau ở cuối thì mình vẫn đang nghĩ." Nói thật về một chi tiết cụ thể luôn hay hơn một lời khen chung chung.
Câu hỏi thường gặp
Đi xem kịch một mình có kỳ không?
Không hề. Rất nhiều người đi xem một mình vì muốn tập trung trọn vẹn vào vở diễn. Bạn chỉ cần chọn ghế gần lối đi nếu muốn ra vào dễ, và tận dụng giờ giải lao để đọc tờ chương trình hoặc ngắm sảnh nhà hát.
Không hiểu hết nội dung vở kịch thì có sao không?
Không sao. Nhiều vở cố ý để người xem tự lấp khoảng trống, và chính người làm kịch cũng mong mỗi khán giả hiểu theo cách riêng. Bạn chỉ cần nắm được mạch chính và giữ lại vài khoảnh khắc chạm đến mình là đủ cho lần đầu.
Đến muộn sau giờ mở màn thì có được vào không?
Thường là có, nhưng bạn phải chờ nhân viên dẫn vào ở thời điểm phù hợp như lúc chuyển cảnh hoặc giờ giải lao. Một số vở ngắn không có điểm dừng thì có thể bạn phải đợi đến hết, nên tốt nhất là hỏi chính sách này khi mua vé.
Có được mang đồ ăn, nước uống vào khán phòng không?
Phần lớn nhà hát không cho mang đồ ăn vào khán phòng vì tiếng sột soạt và mùi ảnh hưởng người xung quanh. Nước lọc trong chai có nắp thường được chấp nhận, nhưng bạn nên hỏi quy định của nơi diễn trước khi đến.
Có nên đọc nội dung vở trước khi đi xem không?
Đọc đoạn giới thiệu ngắn để biết bối cảnh và các nhân vật chính là hữu ích. Đọc toàn bộ diễn biến, nhất là đoạn kết, thì nên tránh vì bạn sẽ mất cảm giác bất ngờ, thứ làm nên phần lớn sức hút của một buổi xem kịch.
Nên đi suất giữa tuần hay cuối tuần cho lần đầu?
Nếu được chọn, suất giữa tuần thường yên tĩnh và dễ có chỗ ngồi tốt hơn. Suất cuối tuần đông vui, không khí khán phòng sôi nổi hơn. Lần đầu bạn hãy chọn theo sức của mình sau giờ làm, miễn là không phải chạy vội đến nhà hát.