DuongThoi.comĐương Thời
Xem kịch, nhạc kịch, múa

Xem múa đương đại: không có lời thoại thì hiểu bằng cách nào

Xem múa đương đại không cần đoán câu chuyện. Nhìn cơ thể, không gian, nhịp và ánh sáng, đặt vài câu hỏi đúng, bạn sẽ thấy buổi múa nói với mình điều gì.

Two office workers in work clothes sit in a dim black box studio watching dancers mid leap, viewed from the back row, cool blue stage light

Bạn hiểu múa đương đại bằng cách nhìn và cảm, không phải bằng cách giải mã một câu chuyện ẩn. Bạn chú ý cơ thể vũ công, cách họ dùng không gian, nhịp nhanh chậm, âm thanh và ánh sáng, rồi tự hỏi mình đang thấy gì và thấy thế nào. Một buổi múa có thể kể chuyện, nhưng cũng có thể chỉ là một trạng thái, một mối quan hệ, một cảm giác về thân thể.

Nhiều người bước ra sau buổi múa đầu tiên với câu "đẹp nhưng chẳng hiểu gì", và thấy hơi có lỗi. Thật ra câu đó đã là một nửa cảm nhận. Phần dưới đây giúp bạn đi nốt nửa còn lại: có công cụ để nhìn, có câu hỏi để đặt, và có cách nói về những gì vừa xem mà không cần biết thuật ngữ chuyên môn.

Múa đương đại khác múa ba lê và múa dân gian ở đâu

Biết sơ khác biệt giúp bạn bỏ những kỳ vọng không đúng chỗ. Đừng chờ những vòng xoay trên mũi giày hay những động tác quen của múa dân gian sân khấu, vì múa đương đại chơi ở luật khác.

Khía cạnhMúa ba lêMúa dân gian sân khấuMúa đương đại
Động tácHệ thống chuẩn mực, kỹ thuật được quy định rõPhát triển từ điệu múa của các vùng, cộng đồngTự do, có thể dùng cả đi, ngã, lăn, đứng im
Câu chuyệnThường kể chuyện theo cốt truyệnGắn với sinh hoạt, lễ hội, lao độngCó thể không có cốt truyện, chỉ là ý niệm hoặc trạng thái
Âm nhạcNhạc giao hưởng, nhạc dẫn dắt động tácNhạc dân tộc, nhịp rõNhạc điện tử, tiếng động, giọng nói, thậm chí im lặng
Trang phụcVáy xoè, giày mũi cứngTrang phục mang dấu ấn vùng miềnThường đơn giản để cơ thể là trung tâm
Người xem cầnThưởng thức kỹ thuật và câu chuyệnThưởng thức màu sắc và tinh thần cộng đồngMở lòng, chú ý cảm giác của chính mình

Ranh giới giữa ba loại không cứng nhắc. Có tác phẩm đương đại mượn động tác ba lê, có tác phẩm lấy chất liệu múa dân gian rồi bẻ cong, kéo dài, lặp lại. Khi bạn nhận ra một động tác quen bị biến đổi, đó thường là chỗ biên đạo đang muốn nói điều gì đó.

Bỏ câu hỏi "múa này kể chuyện gì"

Câu hỏi đó không sai, nhưng nó dễ làm bạn căng thẳng suốt buổi diễn, mắt thì nhìn mà đầu thì liên tục đoán. Thử thay bằng câu "mình đang cảm thấy gì khi nhìn cảnh này". Bồn chồn, dễ chịu, buồn cười, hơi khó chịu, đều là câu trả lời hợp lệ, và đều là thông tin.

Hãy hình dung bạn đang nghe một bản nhạc không lời. Bạn không đòi bản nhạc kể cho mình một câu chuyện có đầu có cuối, nhưng vẫn thấy nó buồn hay vui, dồn dập hay thong thả. Múa đương đại gần với cách nghe đó hơn là với cách xem phim.

Một ví dụ giả định: hai vũ công liên tục tìm cách dựa vào nhau, nhưng mỗi lần sắp chạm thì một người lùi lại. Bạn không cần biết họ là người yêu, anh em hay đồng nghiệp. Cái bạn thấy là sự mong muốn và né tránh, và có thể nó nhắc bạn về một mối quan hệ của chính mình. Đó đã là một cách hiểu đầy đủ.

Khi bỏ được áp lực phải hiểu đúng, bạn sẽ ngạc nhiên vì mình nhớ được nhiều chi tiết hơn: tiếng bàn chân trần trên sàn, hơi thở của vũ công khi họ chạy gần mép sân khấu, khoảnh khắc cả khán phòng im phăng phắc khi một người đứng bất động thật lâu.

Năm thứ để nhìn trong một buổi múa

Cơ thể. Vũ công đang căng hay thả lỏng, động tác tròn mềm hay sắc gãy, trọng tâm đặt thấp sát sàn hay vươn lên cao. Chỉ riêng chuyển từ mềm sang gãy đã đủ tạo cảm giác một điều gì đó vừa vỡ ra.

Không gian. Họ dồn vào một góc hay trải khắp sân khấu, đứng gần hay xa nhau, quay mặt về phía bạn hay quay lưng. Khoảng cách giữa người với người trên sân khấu thường là chỗ tác phẩm nói về quan hệ.

Nhịp. Nhanh, chậm, lặp lại, ngắt quãng. Một động tác lặp đi lặp lại hàng chục lần có thể khiến bạn sốt ruột, rồi bỗng thấy nó như công việc hằng ngày, như vòng lặp mà ai cũng mắc vào.

Âm thanh. Nhạc dẫn động tác hay động tác đi ngược nhạc. Đôi khi không có nhạc, chỉ có tiếng thở, tiếng bước chân, tiếng vải cọ vào nhau. Im lặng trên sân khấu múa thường được dùng có chủ đích.

Ánh sáng. Vùng sáng tối chia sân khấu thành nhiều phần, chọn người để bạn nhìn, đổi màu theo cảm xúc. Thử để ý lúc ánh sáng thu hẹp lại chỉ còn một vệt, hoặc khi đèn khán phòng bỗng hắt lên khiến bạn cũng thành một phần của tác phẩm.

Tình huống: buổi múa đầu tiên sau giờ làm

Giả sử bạn được đồng nghiệp rủ đi xem một chương trình múa đương đại dài khoảng một tiếng ở một sân khấu nhỏ, bắt đầu lúc tám giờ tối, ngay sau một ngày làm việc kín lịch. Đây là cách để buổi tối ấy dễ chịu:

  1. Ăn nhẹ trước khoảng một tiếng, đủ no để không đói nhưng không nặng bụng đến mức buồn ngủ khi đèn tắt.
  2. Đọc đoạn giới thiệu chương trình, thường chỉ vài dòng về ý tưởng. Đừng cố nhớ, chỉ cần biết tác phẩm xoay quanh chủ đề gì.
  3. Đến sớm mười phút, ngồi xuống và hít thở chậm vài lần để tách mình khỏi nhịp công việc.
  4. Trong mười phút đầu, chỉ nhìn, chưa cần nghĩ. Để mắt quen với cách vũ công di chuyển.
  5. Khi thấy một hình ảnh lạ, thử gọi tên cảm giác của mình bằng một từ: lạnh, gấp, dịu, ngột.
  6. Nếu bắt đầu thấy chán, đổi chỗ nhìn: từ vũ công chính sang người ở phía sau, từ cơ thể sang bóng đổ trên sàn.
  7. Khi kết thúc, khoan đứng dậy ngay. Ngồi thêm mấy giây trong khoảng lặng trước tiếng vỗ tay đầu tiên.

Bạn không cần ra về với một kết luận. Chỉ cần mang theo một hình ảnh còn lởn vởn trong đầu trên đường về nhà là buổi tối đó đã đáng giá.

Câu hỏi nên tự đặt trong và sau buổi múa

Những câu hỏi dưới đây không có đáp án đúng. Chúng giúp bạn nhìn kỹ hơn và có điều để nói khi được hỏi cảm nhận.

  • Nếu phải chọn một khoảnh khắc làm ảnh bìa cho buổi diễn này, mình chọn khoảnh khắc nào, và vì sao?
  • Có động tác nào lặp lại nhiều lần không? Nó thay đổi ra sao ở lần cuối so với lần đầu?
  • Quan hệ giữa các vũ công là gì: giúp đỡ, giằng co, phớt lờ, bắt chước nhau?
  • Mình thấy dễ chịu hay khó chịu ở đoạn nào? Điều gì gây ra cảm giác đó: nhạc, ánh sáng hay khoảng cách?
  • Tên tác phẩm gợi gì, và sau khi xem, cái tên đó có nghĩa khác đi không?
  • Nếu tắt hết âm thanh, đoạn nào vẫn giữ được sức nặng?

Ghi lại một hai câu trả lời ngay khi ra về. Bạn sẽ thấy lần xem thứ hai, thứ ba, những câu hỏi này tự bật ra trong đầu mà không cần cố.

Chọn buổi múa hợp với mình cho những lần đầu

Chương trình nhiều tác phẩm ngắn. Một tối gồm ba bốn tác phẩm, mỗi tác phẩm hai mươi phút, giống như thực đơn nếm thử. Bạn được gặp nhiều phong cách trong một lần, và nếu một tác phẩm không hợp thì tác phẩm sau đã tới rất nhanh.

Buổi múa ở không gian mở. Múa ở sân, ở phố đi bộ, ở một xưởng cũ cải tạo thường thoải mái hơn nhà hát: bạn có thể đứng, ngồi, đi quanh và rời đi khi muốn. Đây là cửa vào nhẹ nhàng cho người còn ngại khán phòng tối và ghế cố định.

Suất có buổi trò chuyện sau diễn. Một số suất có phần biên đạo và vũ công ở lại trò chuyện với khán giả. Nghe họ kể vì sao chọn động tác này, âm thanh kia giúp bạn có thêm một lăng kính cho những lần xem sau.

Buổi tập mở hoặc lớp trải nghiệm. Có nhóm múa mở buổi tập cho người xem quan sát, hoặc tổ chức lớp vận động ngắn cho người không chuyên. Tự mình thử đứng im một phút trên sàn, thử đổ người vào tay người khác, bạn sẽ hiểu vũ công làm việc nặng nhọc thế nào.

Đi cùng một người tò mò như bạn. Người đi cùng không cần sành múa, chỉ cần chịu nói chuyện sau buổi diễn. Hai người cùng chưa hiểu mà trao đổi với nhau thường thú vị hơn một người hiểu sẵn rồi giảng giải.

Khi thấy chán, bối rối hoặc khó chịu

Múa đương đại đôi khi cố ý làm người xem khó chịu: một đoạn chậm kéo dài, một âm thanh chói, một động tác lặp đến mức gần như nhức mắt. Cảm giác ấy không có nghĩa là bạn không hợp với múa, mà có thể chính là điều tác phẩm muốn bạn trải qua. Thử hỏi: vì sao người làm lại muốn mình ngồi trong cảm giác này lâu như vậy?

Cũng có lúc đơn giản là tác phẩm không chạm tới bạn, và điều đó hoàn toàn bình thường. Không phải buổi múa nào cũng dành cho mọi người. Bạn vẫn có thể học được từ nó: biết mình thích nhịp nhanh hơn chậm, thích nhiều vũ công hơn độc diễn, thích có nhạc hơn tiếng động. Những hiểu biết đó giúp bạn chọn buổi sau tốt hơn.

Điều nên tránh là thể hiện sự chán ra ngoài: thở dài thành tiếng, nhìn điện thoại, thì thầm với người bên cạnh. Vũ công ở khoảng cách gần có thể thấy, và những người xung quanh có quyền được tập trung. Nếu thật sự mệt, hãy nhắm mắt nghe âm thanh một lúc. Đôi khi chính lúc mở mắt ra, bạn lại thấy cảnh trước mặt khác hẳn.

Câu nói mẫu khi bạn không thích nhưng vẫn muốn công bằng: "Đoạn giữa với mình hơi dài, nhưng cái cách họ dùng ánh sáng thì mình nhớ mãi." Một lời nhận xét cân bằng như vậy vừa thật lòng vừa tôn trọng người làm.

Câu hỏi thường gặp

Múa đương đại có cốt truyện không?

Có tác phẩm có cốt truyện rõ, có tác phẩm chỉ dựa trên một ý niệm, một cảm giác hay một hình ảnh. Bạn có thể đọc đoạn giới thiệu chương trình để biết tác phẩm thuộc kiểu nào, nhưng đừng ép mình phải tìm ra một câu chuyện nếu nó không có.

Không biết gì về múa thì có xem được múa đương đại không?

Được. Múa đương đại không đòi người xem biết tên động tác hay kỹ thuật. Thứ bạn cần là sự chú ý và chịu để ý cảm giác của mình. Nhiều người không học múa ngày nào vẫn có những cảm nhận rất sâu sắc về buổi diễn.

Có nên vỗ tay giữa chừng khi xem múa đương đại không?

Thường thì không, trừ khi khán phòng cùng vỗ tay sau một đoạn rõ ràng kết thúc. Múa đương đại hay có những khoảng lặng có chủ đích, vỗ tay vào đó dễ phá không khí. Cứ đợi đến khi đèn tắt hẳn hoặc vũ công ra chào.

Vì sao nhiều tác phẩm múa đương đại dùng im lặng hoặc tiếng ồn thay cho nhạc?

Vì biên đạo muốn người xem chú ý vào cơ thể và không gian, không để giai điệu dẫn dắt cảm xúc thay. Tiếng thở, tiếng bước chân hay tiếng động đời thường cũng giúp khán giả cảm thấy gần với vũ công hơn, như đang ở cùng một căn phòng.

Xem múa đương đại nên ngồi gần hay xa sân khấu?

Ngồi gần giúp bạn thấy chi tiết cơ thể, hơi thở và nét mặt. Ngồi xa hoặc cao hơn một chút giúp thấy đội hình và cách vũ công dùng toàn bộ sân khấu. Lần đầu, vị trí giữa khán phòng thường cân bằng được cả hai.

Xem xong vẫn không hiểu thì nên làm gì?

Hãy nói về những gì bạn đã thấy và cảm, thay vì những gì bạn không hiểu. Nếu có buổi trò chuyện với biên đạo sau diễn, bạn có thể ở lại nghe. Nhiều khi nghe người làm kể về quá trình sáng tác, những đoạn khó hiểu bỗng sáng ra theo cách rất riêng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138