Triển lãm tốt nghiệp là nơi sinh viên mỹ thuật, kiến trúc, thiết kế, thời trang, nhiếp ảnh trưng bày đồ án cuối khoá; mùa này thường rơi vào khoảng cuối xuân đến giữa hè tuỳ trường, và đa số mở cửa tự do cho công chúng. Đây là một trong những dịp hiếm hoi bạn được xem tác phẩm của thế hệ mới ngay khi chúng vừa ra đời, và hỏi chuyện trực tiếp người làm ra chúng.
Không khí của triển lãm tốt nghiệp khác hẳn phòng tranh: ồn ào hơn, nhiều cảm xúc hơn, có cả bố mẹ, bạn bè, thầy cô của sinh viên đến xem. Bài này giúp bạn biết ngành nào trưng bày gì, tìm thông tin ở đâu, đi một buổi thế nào, và nói chuyện với sinh viên sao cho tự nhiên.
Vì sao triển lãm tốt nghiệp đáng đi hơn bạn nghĩ
Một đồ án tốt nghiệp thường là kết quả của nhiều tháng, có khi cả năm làm việc, được thầy cô hướng dẫn và hội đồng chấm kỹ. Sinh viên dồn vào đó mọi thứ đã học, cộng với những ý tưởng mà sau khi ra trường, bận việc mưu sinh, có thể họ không còn dịp thực hiện. Vì vậy ở triển lãm tốt nghiệp, bạn hay gặp những thử nghiệm táo bạo, những đề tài rất riêng mà ở các triển lãm chuyên nghiệp ít thấy.
Bạn cũng được xem nghệ thuật ở giai đoạn đang thành hình. Không phải tác phẩm nào cũng hoàn chỉnh, nhưng chính chỗ chưa tròn trịa ấy cho thấy người trẻ đang nghĩ gì về thành phố, về gia đình, về công nghệ, về môi trường. Nếu muốn biết thẩm mỹ của vài năm tới sẽ đi về đâu, đây là nơi nhìn thấy sớm nhất.
Một lý do thực tế nữa: triển lãm tốt nghiệp hầu như không đòi hỏi người xem phải biết gì trước. Sinh viên thường đứng cạnh đồ án, sẵn sàng giải thích. Với người lần đầu đi xem nghệ thuật, đó là một “lớp học” thân thiện hơn mọi hướng dẫn.
Cuối cùng, sự có mặt của bạn có ý nghĩa với sinh viên. Một người lạ dừng lại hỏi chuyện là một lời ghi nhận mà các em nhớ rất lâu, nhiều khi hơn cả điểm số.
Ngành nào trưng bày gì, xem thế nào
Mỗi khoa có một kiểu trình bày riêng. Biết trước giúp bạn chọn thứ hợp sở thích và biết nhìn vào đâu:
| Ngành | Thường thấy | Nên chú ý |
|---|---|---|
| Hội hoạ, đồ hoạ, điêu khắc | Tranh khổ lớn, bộ tranh in, tượng, sắp đặt | Chủ đề xuyên suốt cả bộ, cách dùng chất liệu |
| Kiến trúc, quy hoạch | Mô hình, bản vẽ, ảnh phối cảnh | Bài toán thực tế mà đồ án muốn giải: khu đất, người dùng, khí hậu |
| Thiết kế đồ hoạ | Bộ nhận diện, sách ảnh, ấn phẩm, sản phẩm số | Cách một ý tưởng được triển khai đồng bộ qua nhiều sản phẩm |
| Thiết kế nội thất, sản phẩm | Đồ vật làm thật, mẫu thử, không gian dựng lại | Có dùng được không, cầm nắm, ngồi thử nếu được phép |
| Thời trang | Bộ sưu tập trên ma-nơ-canh hoặc buổi trình diễn | Chất liệu, đường cắt, câu chuyện của cả bộ sưu tập |
| Nhiếp ảnh, điện ảnh, sân khấu | Bộ ảnh, buổi chiếu phim ngắn, vở diễn tốt nghiệp | Lịch chiếu, lịch diễn riêng, thường chỉ vài suất |
Phim tốt nghiệp và vở diễn tốt nghiệp thường chỉ có vài suất trong một hai ngày, khác với triển lãm mở nhiều ngày. Nếu bạn thích điện ảnh, sân khấu, nên theo dõi thông báo sớm hơn và đăng ký chỗ ngay khi có thể. Những suất này thường miễn phí hoặc gần như miễn phí, nhưng số ghế ít.
Tìm lịch triển lãm tốt nghiệp ở đâu
Thông tin về triển lãm tốt nghiệp ít khi được quảng bá rộng, nên bạn cần biết nguồn:
- Trang mạng xã hội chính thức của các trường đại học mỹ thuật, kiến trúc, thiết kế, sân khấu điện ảnh trong thành phố. Khoảng một tháng trước mùa bảo vệ, các trường thường đăng lịch.
- Trang của từng khoa hoặc nhóm lớp: sinh viên tự quảng bá triển lãm của khoá mình rất nhiệt tình, thường kèm hình ảnh chuẩn bị.
- Các không gian nghệ thuật độc lập: nhiều nhóm sinh viên thuê chỗ ngoài trường để trưng bày lại sau khi bảo vệ xong.
- Người quen đang học hoặc vừa ra trường các ngành này. Một câu hỏi “khoá em năm nay triển lãm khi nào?” là đủ.
Lưu ý rằng nhiều trường có hai đợt: buổi bảo vệ trước hội đồng, có khi không mở cho người ngoài, và triển lãm công chúng sau đó. Nếu thông báo không ghi rõ, hãy hỏi trước để không đến nhầm lúc hội đồng đang chấm. Với các tỉnh không có trường nghệ thuật, triển lãm tốt nghiệp của trường cao đẳng, trường nghề thiết kế, may mặc ở địa phương cũng đáng xem không kém, và thường còn vắng, dễ trò chuyện hơn.
Một buổi xem triển lãm tốt nghiệp từ đầu đến cuối
Triển lãm tốt nghiệp thường rộng, nhiều phòng, nhiều đồ án. Đi theo trình tự này để không bị ngợp:
- Đến vào buổi sáng ngày thường nếu có thể. Cuối tuần và buổi khai mạc đông người thân của sinh viên, khó dừng lâu.
- Đi một vòng nhanh qua tất cả các phòng, không dừng quá một phút ở mỗi đồ án. Ghi nhớ ba bốn cái làm bạn tò mò nhất.
- Quay lại những đồ án đã chọn. Đọc bảng thuyết minh, thường có tên đề tài, mô tả ngắn và tên giảng viên hướng dẫn.
- Nếu sinh viên đứng ở đó, chào và hỏi một câu. Nếu không, xem trong sổ cảm nhận có ghi cách liên hệ không.
- Viết vài dòng vào sổ cảm nhận của đồ án bạn thích. Sinh viên đọc từng dòng trong đó.
- Trước khi về, chụp lại bảng thuyết minh của đồ án thích nhất để sau này theo dõi người làm.
Tổng thời gian khoảng một đến hai tiếng cho một khoa. Nếu trường có nhiều khoa trưng bày cùng lúc, chia hai buổi sẽ dễ chịu hơn là cố xem hết trong một ngày.
Nói chuyện với sinh viên: câu mở lời mẫu
Nhiều người ngại hỏi vì sợ hỏi “ngớ ngẩn”. Thực ra sinh viên chờ được hỏi. Vài câu mẫu dễ dùng, không cần biết chuyên môn:
- “Ý tưởng này đến với bạn từ đâu?” Câu hỏi mở hay nhất, thường dẫn đến câu chuyện cá nhân thú vị.
- “Phần nào làm bạn mất nhiều thời gian nhất?” Cho bạn thấy quá trình đằng sau tác phẩm.
- “Nếu có thêm thời gian, bạn sẽ làm khác chỗ nào?” Sinh viên thường trả lời rất thật.
- “Mình thấy chỗ này gợi đến… có đúng ý bạn không?” Chia sẻ cảm nhận của bạn, mời họ phản hồi.
- “Sau khi ra trường bạn định tiếp tục hướng này không?” Mở ra câu chuyện về nghề.
Tránh những câu như “cái này bán được bao nhiêu” hay “cái này để làm gì” với giọng nghi ngờ. Nếu không thích một đồ án, bạn chỉ cần đi tiếp, không cần nhận xét. Và nếu thích, hãy nói ra cụ thể bạn thích điều gì, một lời khen cụ thể có giá trị hơn nhiều lời khen chung chung.
Muốn mua hoặc đặt hàng tác phẩm sinh viên: nên và không nên
Triển lãm tốt nghiệp là nơi nhiều người mua tác phẩm đầu tiên trong đời. Vài nguyên tắc giúp việc này sòng phẳng với cả hai bên:
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Hỏi sinh viên tác phẩm có bán không trước khi bàn chuyện khác | Mặc cả kiểu chợ, hạ giá công sức của người làm |
| Hỏi rõ tác phẩm có thuộc quyền nhà trường lưu giữ không | Mang tác phẩm về ngay khi triển lãm còn đang mở |
| Thống nhất bằng tin nhắn thời gian nhận, cách giao, cách thanh toán | Đặt cọc vội cho người không xác minh được |
| Đề nghị đặt một tác phẩm mới nếu thích phong cách | Yêu cầu sao chép y hệt tác phẩm của người khác |
Nhiều đồ án tốt nghiệp được nhà trường giữ lại một thời gian hoặc lâu dài, nên không phải cái gì cũng bán được. Nếu không mua được tác phẩm gốc, theo dõi trang cá nhân của sinh viên là cách tốt để ủng hộ họ về sau, khi họ có triển lãm riêng đầu tiên.
Đưa con sắp chọn ngành đi xem: một buổi hướng nghiệp thật
Nếu nhà có con đang học cấp ba và có ý định theo ngành mỹ thuật, kiến trúc, thiết kế, triển lãm tốt nghiệp là buổi hướng nghiệp thực tế nhất. Con thấy được sau bốn năm học, sinh viên làm ra được gì, khối lượng công việc thế nào, và tự hỏi mình có muốn đi con đường đó không.
Cứ để con dẫn đường. Con đi chậm ở đâu, hỏi về cái gì, bạn để ý nhưng không bình luận. Nếu con muốn, khuyến khích con hỏi sinh viên những câu như “năm nhất học gì”, “có khó theo không”, “đi làm thêm được không”. Câu trả lời từ người vừa trải qua bốn năm thường chân thật hơn mọi tờ giới thiệu tuyển sinh.
Sau buổi xem, trên đường về, hỏi con một câu: “Nếu là con, đồ án tốt nghiệp của con sẽ về đề tài gì?”. Câu hỏi này không cần trả lời ngay, nhưng nó gieo một hình ảnh cụ thể về tương lai, thứ giúp con quyết định tốt hơn những cuộc trò chuyện chung chung về ngành nghề.
Theo dõi một khoá sinh viên qua nhiều năm
Một thú vui ít người biết là chọn vài sinh viên mình thích ở triển lãm tốt nghiệp rồi theo dõi họ qua các năm sau. Bạn sẽ thấy người trẻ ấy đi tiếp ra sao: có người tham gia triển lãm nhóm đầu tiên sau một năm, có người chuyển hẳn sang thiết kế ứng dụng, có người về quê mở xưởng nhỏ. Xem nghệ thuật theo cách này giống đọc một cuốn tiểu thuyết dài, mỗi năm thêm một chương.
Cách làm đơn giản: chụp lại bảng thuyết minh có tên đề tài và tên người làm, sau đó tìm trang cá nhân hoặc trang tác phẩm họ công khai. Khi họ có triển lãm, bạn đã có sẵn một lý do để đến, và một câu chuyện để mở lời: “Mình đã xem đồ án tốt nghiệp của bạn năm đó”.
Nhiều người sưu tầm nhỏ bắt đầu đúng như vậy: từ một bức tranh mua ở triển lãm tốt nghiệp, rồi theo người vẽ suốt nhiều năm. Không cần mua gì, chỉ cần theo dõi và thỉnh thoảng đến xem, bạn đã là một phần của khán giả đầu tiên, những người mà nghệ sĩ trẻ cần nhất.
Câu hỏi thường gặp
Triển lãm tốt nghiệp thường diễn ra vào tháng nào?
Phần lớn rơi vào khoảng cuối xuân đến giữa hè, tuỳ lịch của từng trường và từng khoa. Một số trường có đợt cuối năm. Cách chắc chắn nhất là theo dõi trang chính thức của trường hoặc khoa khoảng một tháng trước mùa bảo vệ.
Người ngoài có được vào xem triển lãm tốt nghiệp không?
Phần lớn triển lãm tốt nghiệp mở cho công chúng và không cần vé. Tuy nhiên buổi bảo vệ trước hội đồng có khi chỉ dành cho người trong trường. Nếu thông báo không rõ, bạn nên hỏi trước qua trang của khoa.
Có nên mang trẻ nhỏ đi xem triển lãm tốt nghiệp không?
Có thể, vì không khí ở đây thoải mái hơn phòng tranh. Tuy nhiên nhiều mô hình, sản phẩm thiết kế dễ hỏng và không có kính che, nên hãy giữ trẻ bên cạnh, dặn nhìn không chạm, và chọn giờ vắng để trẻ không bị chen.
Mua tác phẩm của sinh viên thì giá cả thế nào?
Mức giá do sinh viên tự đặt và rất khác nhau tuỳ chất liệu, kích thước và công sức. Bạn nên hỏi thẳng, lịch sự, và tôn trọng mức giá họ đưa ra. Nếu thấy chưa phù hợp, cảm ơn và theo dõi họ về sau là đủ.
Xem phim tốt nghiệp của sinh viên điện ảnh ở đâu?
Các trường thường tổ chức buổi chiếu phim tốt nghiệp ở hội trường, rạp nhỏ hoặc không gian văn hoá, chỉ vài suất trong một hai ngày. Hãy theo dõi trang của khoa và đăng ký sớm vì số ghế có hạn.
Viết gì vào sổ cảm nhận ở triển lãm tốt nghiệp?
Hãy viết cụ thể bạn thích điều gì, chẳng hạn một chi tiết, một màu, một ý tưởng, và cảm giác của bạn khi xem. Một hai câu chân thành có giá trị hơn nhiều lời khen chung chung, và sinh viên thường đọc kỹ từng dòng.