Quán sách cà phê văn hoá là quán vừa bán đồ uống vừa có sách để đọc tại chỗ, mượn hoặc mua, và thường tổ chức buổi giao lưu, đọc thơ, chiếu phim nhỏ; chọn quán đúng là chọn theo việc bạn định làm ở đó. Muốn đọc một mình cần quán yên và đủ sáng, muốn làm việc cần ổ điện và quy định rõ về thời gian ngồi, muốn gặp người cùng sở thích thì chọn quán có lịch sự kiện đều.
Về chuyện ngồi bao lâu, một ly đồ uống thường đủ cho hai đến ba tiếng vào giờ vắng; ngồi lâu hơn thì gọi thêm, và nhường bàn vào giờ đông. Phần dưới chỉ cách nhận ra từng kiểu quán, phép lịch sự với sách của quán, và cách dự một buổi giao lưu đầu tiên mà không thấy lạc lõng.
Bốn kiểu quán sách cà phê thường gặp
Chữ “cà phê sách” được dùng cho nhiều mô hình khá khác nhau. Nhận ra kiểu quán giúp bạn biết mình được làm gì với những cuốn sách trên kệ:
| Kiểu quán | Sách dùng thế nào | Hợp với |
|---|---|---|
| Quán đọc tại chỗ | Sách để trên kệ, đọc trong quán, không mang về | Người muốn đọc nhiều cuốn trong một buổi |
| Nhà sách có góc cà phê | Sách mới để bán, có vài cuốn mẫu đọc thử | Người muốn xem trước rồi quyết định mua |
| Quán có thư viện cho mượn | Đăng ký thành viên, mượn về nhà theo hạn | Người ở gần, ghé quán thường xuyên |
| Quán làm không gian sự kiện | Sách ít, chủ yếu là buổi giao lưu, đọc thơ, chiếu phim | Người muốn gặp gỡ, nghe nói chuyện |
Nhiều quán kết hợp hai ba kiểu cùng lúc. Khi chưa rõ, bạn cứ hỏi người ở quầy: sách ở đây đọc tại chỗ hay bán, có cho mượn không. Câu hỏi đơn giản này tránh cho bạn tình huống mở bọc ni lông một cuốn sách mới mà không biết là sách bán.
Một dấu hiệu dễ thấy: sách đọc tại chỗ thường đã cũ, có dán nhãn của quán ở gáy, còn sách để bán thì mới tinh và có bọc. Sách cho mượn hay có thẻ ghi ngày kẹp bên trong bìa.
Chọn quán theo việc bạn định làm
Đọc một mình, cần tập trung. Tìm quán có khu riêng ít nói chuyện, đèn bàn đủ sáng, nhạc nhỏ không lời. Nhìn ảnh chụp chỗ ngồi trước khi đến; bàn cao, ghế đẩu thì ngồi đọc lâu sẽ mỏi lưng. Đến vào buổi sáng ngày thường là lúc quán yên nhất.
Làm việc bằng máy tính. Nhiều quán sách không muốn biến thành văn phòng, có quán quy định giờ không dùng máy tính hoặc giới hạn số giờ ngồi. Đọc kỹ quy định dán ở quầy, chọn bàn có ổ điện mà không chiếm chỗ dành cho người đọc.
Hẹn bạn trò chuyện về sách. Chọn quán có khu ngoài trời hoặc tầng riêng cho phép nói chuyện bình thường, để không làm phiền người đang đọc. Hai người cùng đọc một cuốn rồi hẹn nhau ở quán có cuốn đó trên kệ là một buổi hẹn rất dễ chịu.
Gặp người cùng sở thích. Theo dõi lịch sự kiện của quán. Quán có buổi giao lưu, câu lạc bộ đọc hay đọc thơ đều đặn hằng tháng là nơi dễ làm quen nhất, vì mọi người đến với cùng một mối quan tâm.
Đưa trẻ đi đọc. Tìm quán có góc sách thiếu nhi riêng, có thảm ngồi, có giờ kể chuyện. Quán yên tĩnh dành cho người lớn sẽ khiến cả bạn và trẻ căng thẳng.
Ngồi bao lâu là vừa: một ví dụ tính cho dễ hình dung
Câu hỏi này nhiều người ngại hỏi nhưng ai cũng nghĩ tới. Quán sách sống nhờ đồ uống, trong khi khách đến để ngồi lâu. Cách cân bằng hợp lý là nghĩ theo giờ đông và giờ vắng của quán, thay vì theo một con số cố định.
Ví dụ giả định: quán có mười lăm bàn, giờ vắng là sáng và đầu chiều ngày thường, giờ đông là tối và cuối tuần. Vào giờ vắng, một ly đồ uống ngồi hai đến ba tiếng là bình thường, quán còn mừng vì có người ngồi cho không khí ấm. Ngồi đến tiếng thứ tư, bạn gọi thêm một ly hoặc một món ăn nhẹ. Vào giờ đông, khi thấy khách đứng chờ bàn, ngồi quá hai tiếng với một ly đã nguội thì nên gọi thêm hoặc dọn đồ nhường chỗ.
Nếu bạn là khách quen ngồi làm việc cả ngày ở cùng một quán, cách lịch sự là chủ động gọi theo bữa: buổi sáng một ly, trưa ăn nhẹ ở quán, chiều thêm một ly. Nhiều quán sách nhỏ có thể không nói ra, nhưng họ thấy và quý những khách như vậy.
Còn nếu quán có quy định rõ ràng, chẳng hạn mỗi lượt ngồi tối đa ba tiếng vào cuối tuần, cứ theo đúng quy định đó. Quy định thường sinh ra sau những lần quán không đủ chỗ cho người mới đến.
Phép lịch sự với sách của quán
Sách đọc tại chỗ là tài sản chung, nhiều cuốn do khách quen gửi tặng. Giữ gìn chúng là giữ cho quán còn sách để đọc:
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Đặt sách lại đúng kệ hoặc vào khay sách đã đọc | Nhét sách vào kệ bất kỳ khiến người sau không tìm thấy |
| Dùng thẻ đánh dấu của quán hoặc mẩu giấy | Gập góc trang, úp ngược sách mở để giữ trang |
| Để ly nước xa sách, dùng lót ly | Đặt ly đá đọng nước ngay cạnh sách đang mở |
| Hỏi trước khi chụp ảnh nhiều trang | Chụp cả chương sách để về đọc |
| Báo quầy nếu thấy sách rách, bong gáy | Lặng lẽ để lại kệ như không có chuyện gì |
Chuyện chụp ảnh trang sách đáng lưu ý vì liên quan đến quyền tác giả và đến chuyện sống còn của quán. Chụp một đoạn ngắn để ghi nhớ thì không sao; nếu thích cả cuốn, hãy mua hoặc mượn đúng cách.
Dự buổi giao lưu, ra mắt sách lần đầu
Buổi giao lưu ở quán sách thường thân mật, vài chục người, ngồi gần người nói chuyện. Lần đầu đi, làm theo các bước sau sẽ thấy dễ chịu hơn:
- Đăng ký trước nếu quán yêu cầu, vì chỗ ngồi có hạn và quán cần chuẩn bị ghế.
- Đến sớm mười lăm phút, gọi đồ uống trước khi bắt đầu để không phải đứng dậy gọi giữa chừng.
- Chọn ghế ở hàng giữa nếu bạn muốn nghe rõ mà không bị gọi tên; hàng đầu dành cho người muốn hỏi nhiều.
- Tắt chuông điện thoại, ghi chép vài ý vào sổ hoặc điện thoại để hỏi ở phần trao đổi.
- Ở phần hỏi đáp, giơ tay, nói tên ngắn gọn rồi hỏi một câu duy nhất.
- Sau buổi, nếu có ký tặng, xếp hàng và chuẩn bị sẵn cuốn sách mở đúng trang để ký.
Bạn không bắt buộc phải mua sách ở buổi ra mắt, nhưng nếu thấy thích, mua ngay tại quán là cách ủng hộ cả tác giả lẫn quán đã đứng ra tổ chức. Nếu chưa muốn mua, một lời cảm ơn người tổ chức khi ra về cũng là điều nhỏ mà ý nghĩa.
Câu hỏi mẫu ở phần hỏi đáp, cho người ngại mở lời
Phần hỏi đáp là lúc thú vị nhất nhưng cũng là lúc nhiều người im lặng vì sợ hỏi câu ngớ ngẩn. Một câu hỏi tốt thường ngắn, cụ thể và mở. Vài câu mẫu bạn có thể điều chỉnh theo buổi:
- “Trong quá trình viết, phần nào khiến anh chị mất nhiều thời gian nhất?”
- “Nếu người đọc chỉ nhớ một điều sau khi gấp sách lại, anh chị mong đó là điều gì?”
- “Anh chị đã đọc gì trong lúc viết cuốn này?”
- “Với người dịch: có chữ nào trong bản gốc khiến anh chị phân vân lâu nhất khi chuyển sang tiếng Việt?”
- “Đoạn anh chị vừa đọc được chọn vì lý do gì?”
Tránh những câu thật ra là một bài phát biểu dài kèm dấu hỏi ở cuối, và tránh hỏi về nội dung mà người khác chưa đọc tới, để không tiết lộ chuyện. Nếu ngại hỏi trước đám đông, bạn có thể đến gặp người nói chuyện sau buổi, phần lớn rất vui được trò chuyện riêng.
Góp vào đời sống của quán, không chỉ là khách
Một quán sách văn hoá tồn tại được nhờ cộng đồng khách quen. Có nhiều cách góp sức nhỏ mà không tốn nhiều:
- Gửi tặng quán những cuốn sách bạn đọc xong còn tốt, hỏi trước quán đang thiếu thể loại nào.
- Tham gia góc đổi sách nếu quán có: mang một cuốn đến, chọn một cuốn mang về.
- Mua sách mới qua quán thay vì mua online, nếu quán có bán.
- Viết vài dòng cảm nhận vào sổ khách của quán, hoặc giới thiệu quán với bạn bè hay đọc.
- Đề xuất một buổi giao lưu nếu bạn quen người có chuyện đáng kể, quán nhỏ thường cởi mở với ý tưởng.
Những đóng góp này giúp quán có thêm lý do để duy trì kệ sách và lịch sự kiện, thay vì dần chuyển thành quán cà phê thông thường có vài kệ sách trang trí.
Nếu bạn ở gần và ghé thường xuyên, đăng ký thành viên của quán, nếu có, cũng là một cách góp đều đặn. Khoản phí thành viên nhỏ nhưng ổn định giúp quán dự tính được việc nhập sách mới mỗi tháng.
Một buổi đọc ở quán cho người đã lâu không đọc
Chọn trước một cuốn mỏng. Người lâu không đọc dễ nản với cuốn dày. Một tập truyện ngắn, một cuốn tản văn hay một cuốn sách ảnh có lời là lựa chọn vừa sức cho buổi đầu, đọc xong được trong một hai tiếng.
Cất điện thoại vào túi, không để lên bàn. Đặt điện thoại úp trên bàn vẫn khiến bạn liếc nhìn mỗi khi màn hình sáng. Để trong túi, bật chế độ im lặng trong hai tiếng, và chỉ mở ra khi gọi thêm đồ uống.
Đọc theo khung nửa tiếng. Đọc ba mươi phút, ngẩng lên nhìn quanh quán, uống ngụm nước, rồi đọc tiếp. Nhịp ngắn giúp bạn không thấy nặng nề, và quán sách là nơi rất hợp để nghỉ mắt giữa chừng.
Ghi lại một câu bạn thích. Trước khi về, chép một câu trong sách vào sổ hoặc điện thoại. Lần sau quay lại, câu đó nhắc bạn vì sao buổi đọc trước dễ chịu.
Hẹn lịch buổi sau ngay khi về. Chọn cùng một khung giờ của tuần sau. Thói quen đọc ở quán hình thành nhanh hơn khi nó gắn với một chỗ quen và một giờ quen.
Câu hỏi thường gặp
Cà phê sách có cho mang sách về nhà không?
Tuỳ quán. Quán đọc tại chỗ không cho mang về, quán có thư viện thì cho mượn khi bạn đăng ký thành viên, còn nhà sách có góc cà phê thì sách để bán. Hỏi người ở quầy trước khi lấy sách là cách chắc chắn nhất.
Ngồi cà phê sách cả buổi chỉ gọi một ly có được không?
Vào giờ vắng, một ly ngồi hai đến ba tiếng là bình thường. Ngồi lâu hơn thì nên gọi thêm đồ uống hoặc món ăn nhẹ, và vào giờ đông khi có khách chờ bàn thì nên nhường chỗ. Quán có quy định riêng thì theo quy định đó.
Dùng máy tính làm việc ở quán sách có bị coi là bất lịch sự không?
Không, nếu quán cho phép. Một số quán sách giới hạn giờ dùng máy tính hoặc dành khu riêng cho người đọc, nên đọc quy định ở quầy. Chọn bàn có ổ điện mà không chiếm khu đọc, tắt âm bàn phím và gọi đồ đều đặn.
Buổi ra mắt sách có bắt buộc mua sách không?
Không bắt buộc. Phần lớn buổi giao lưu mở cho mọi người, có khi cần đăng ký trước để giữ chỗ. Nếu thích cuốn sách, mua tại quán là cách ủng hộ cả tác giả lẫn quán tổ chức; nếu chưa muốn mua, bạn vẫn được nghe và hỏi bình thường.
Làm sao tìm quán sách cà phê yên tĩnh để đọc?
Xem ảnh chỗ ngồi và đọc nhận xét về độ ồn trước khi đến, ưu tiên quán có khu riêng không nói chuyện và đèn bàn đủ sáng. Đến vào buổi sáng ngày thường. Hỏi người làm ở quán xem giờ nào vắng nhất để quay lại lần sau.