Ngoài các mốc trong nước như 21/4 và 23/11, năm văn hoá còn có nhiều ngày quốc tế cố định: Ngày Thơ thế giới 21/3, Ngày Sân khấu thế giới 27/3, Ngày Quốc tế Múa 29/4, Ngày Quốc tế Bảo tàng 18/5, Ngày hội Âm nhạc 21/6, cùng một số ngày về di tích, nhiếp ảnh và tư liệu nghe nhìn. Quanh các ngày này, nhà hát, bảo tàng, câu lạc bộ thường có hoạt động riêng, và người xem bình thường cũng có nhiều cách hưởng ứng nhỏ.
Bài này gom các ngày ấy vào một bảng, giải thích ngắn ý nghĩa từng ngày, và gợi ý việc làm được cho từng mốc, kể cả khi thành phố bạn không tổ chức gì. Chỉ các mốc thường niên cố định được nhắc tới; hoạt động cụ thể mỗi năm mỗi khác, bạn cần xem thông báo của nơi tổ chức.
Vì sao những ngày quốc tế đáng để ý
Mỗi ngày quốc tế về văn hoá thường do một tổ chức nghề nghiệp toàn cầu hoặc tổ chức quốc tế về giáo dục, khoa học và văn hoá khởi xướng, với mục đích nhắc công chúng về một loại hình nghệ thuật. Nhờ có ngày cố định, giới làm nghề ở nhiều nước cùng tổ chức hoạt động, tạo thành một làn sóng nhỏ mỗi năm.
Với người xem, những ngày này có ích theo hai cách. Thứ nhất, chúng là lý do để thử một loại hình bạn ít khi chạm tới: một ngày của thơ, một ngày của múa nhắc bạn rằng những thứ ấy vẫn đang sống. Thứ hai, quanh các ngày này hay có hoạt động mở rộng cho công chúng: buổi diễn ngoài giờ, tour miễn phí, xưởng thử, trò chuyện với nghệ sĩ.
Ở Việt Nam, mức độ hưởng ứng các ngày quốc tế khác nhau tuỳ loại hình và tuỳ thành phố. Có năm một ngày được tổ chức rộn ràng, có năm gần như lặng lẽ. Vì vậy bài này không hứa hẹn sự kiện nào cụ thể, mà gợi ý cách bạn tự làm cho mỗi ngày có ý nghĩa, dù có hay không có chương trình chính thức.
Bảng các ngày văn hoá cố định trong năm
Các mốc dưới đây lặp lại vào cùng một ngày dương lịch hằng năm. Bạn có thể chép vào lịch điện thoại, đặt nhắc trước vài ngày:
| Ngày | Tên ngày | Loại hình liên quan |
|---|---|---|
| 21/3 | Ngày Thơ thế giới | Thơ, đọc thơ, dịch thơ |
| 27/3 | Ngày Sân khấu thế giới | Kịch nói, nhạc kịch, sân khấu thể nghiệm |
| 18/4 | Ngày Quốc tế về Di tích và Di chỉ | Công trình, di tích, khảo cổ |
| 19/4 | Ngày Văn hoá các dân tộc Việt Nam | Văn hoá, nghệ thuật của các cộng đồng dân tộc |
| 21/4 và 23/4 | Ngày Sách và Văn hoá đọc Việt Nam; Ngày Sách và Bản quyền thế giới | Sách, đọc, quyền tác giả |
| 29/4 | Ngày Quốc tế Múa | Múa đương đại, ba lê, múa dân gian |
| 18/5 | Ngày Quốc tế Bảo tàng | Bảo tàng, hiện vật, triển lãm |
| 21/6 | Ngày hội Âm nhạc | Âm nhạc mọi thể loại, nhạc đường phố |
| 19/8 | Ngày Nhiếp ảnh thế giới | Nhiếp ảnh, ảnh tư liệu |
| 1/10 | Ngày Âm nhạc quốc tế | Âm nhạc, giáo dục âm nhạc |
| 27/10 | Ngày Thế giới về Di sản nghe nhìn | Phim cũ, băng ghi âm, tư liệu nghe nhìn |
| 23/11 | Ngày Di sản văn hoá Việt Nam | Di sản vật thể, phi vật thể, tư liệu |
Nhìn bảng, bạn sẽ thấy cuối tháng Ba đến cuối tháng Năm là khoảng dày nhất, gần như tuần nào cũng có một ngày. Nếu bạn muốn chọn một mùa để làm quen với nhiều loại hình liền nhau, đó chính là mùa xuân. Ngược lại, từ tháng Sáu đến tháng Mười chỉ có vài mốc thưa, hợp để đi sâu vào một loại hình đã chọn.
Mùa xuân dày ngày: từ 21/3 đến 29/4
Chỉ trong khoảng sáu tuần, bạn có Ngày Thơ, Ngày Sân khấu, Ngày Di tích, Ngày Văn hoá các dân tộc, mùa sách và Ngày Múa. Đây là cơ hội để thử một chuỗi nhỏ: mỗi tuần hưởng ứng một ngày bằng một việc đơn giản.
Ngày Thơ 21/3, bạn có thể đọc to một bài thơ cho người thân nghe, hoặc đến một buổi đọc thơ ở quán sách nếu có. Ngày Sân khấu 27/3, nhiều đơn vị biểu diễn có thông điệp hoặc suất diễn đặc biệt; nếu không, chọn một vở kịch bất kỳ trong tuần. Ngày Di tích 18/4, ghé một công trình cũ trong thành phố mà bạn đi qua mỗi ngày nhưng chưa bao giờ dừng lại.
Ngày Văn hoá các dân tộc Việt Nam 19/4 là dịp tìm hiểu nghệ thuật, nghề thủ công, ẩm thực của các cộng đồng khác cộng đồng của mình, qua bảo tàng, triển lãm hay đơn giản là một bữa ăn và một câu chuyện. Còn Ngày Quốc tế Múa 29/4, nếu bạn chưa từng xem múa trên sân khấu, đây là lý do đẹp nhất để mua một tấm vé đầu tiên.
Không cần làm đủ. Chọn hai ba ngày hợp với bạn nhất, như thế đã là một mùa xuân văn hoá phong phú hơn hẳn bình thường.
Ngày Quốc tế Bảo tàng 18/5: tận dụng thế nào
Theo dõi thông báo từ đầu tháng Năm. Quanh ngày này, nhiều bảo tàng trên thế giới và ở Việt Nam có hoạt động mở rộng: tour chuyên đề, mở cửa thêm giờ, giới thiệu hiện vật ít trưng bày. Mức độ mỗi nơi mỗi khác, nên xem trang của bảo tàng gần nhà.
Chọn bảo tàng chưa từng đến. Nhiều người sống cả chục năm ở một thành phố mà chỉ từng vào một hai bảo tàng. Ngày 18/5 là dịp ghé những nơi nhỏ hơn: bảo tàng chuyên đề, bảo tàng trường đại học, nhà trưng bày của một nghề.
Đi tour có hướng dẫn nếu có. Một người hướng dẫn giỏi biến những tủ kính im lặng thành câu chuyện. Tour dịp này thường dày hơn ngày thường, và người hướng dẫn hay chuẩn bị nội dung đặc biệt.
Mang theo một câu hỏi. Trước khi đi, chọn một điều bạn muốn biết: đồ gốm thời xưa làm thế nào, người xưa mặc gì. Đi tìm câu trả lời trong bảo tàng thú vị hơn đi dạo không mục đích.
Ngày hội Âm nhạc 21/6: tinh thần nhạc ở khắp nơi
Ngày 21/6, trùng với ngày hạ chí, xuất phát từ ý tưởng âm nhạc miễn phí ở khắp nơi, ai cũng có thể chơi và ai cũng có thể nghe. Ở nhiều thành phố trên thế giới, nhạc công nghiệp dư và chuyên nghiệp cùng xuống phố. Vài cách hưởng ứng dù thành phố bạn có tổ chức hay không:
- Đi tìm một buổi nhạc ngoài trời, nhạc đường phố, buổi chơi nhạc mở ở quán cà phê hay sân khấu nhỏ trong tuần.
- Nếu bạn chơi được một nhạc cụ, dù chỉ vài hợp âm, rủ bạn bè chơi một buổi ở sân chung cư, công viên, nơi được phép.
- Nghe trọn một album hoặc một tác phẩm dài thuộc thể loại bạn chưa từng nghe, không làm việc khác cùng lúc.
- Hỏi ông bà, bố mẹ về bài hát họ thích thời trẻ, nghe cùng nhau và hỏi vì sao bài đó gắn với họ.
- Ủng hộ một nhạc công đường phố: dừng lại nghe trọn một bài, vỗ tay, góp chút tiền nếu họ có hộp đàn mở.
Ngày Âm nhạc quốc tế 1/10 là một mốc khác, nhấn mạnh hơn vào giáo dục và sự đa dạng âm nhạc. Hai ngày cách nhau hơn ba tháng cho bạn hai dịp trong năm để mở rộng tai nghe, một vào đầu hè, một vào đầu thu.
Ngày Nhiếp ảnh 19/8 và Ngày Di sản nghe nhìn 27/10: lục lại kho nhà mình
Hai ngày này hợp với một việc ít ai làm: chăm sóc ảnh, băng, đĩa cũ của gia đình, thứ tư liệu nghe nhìn đang hỏng dần trong các ngăn tủ. Ngày 19/8 được nhiều cộng đồng nhiếp ảnh trên thế giới hưởng ứng; ngày 27/10 do tổ chức quốc tế về giáo dục, khoa học và văn hoá đặt ra để nhắc giữ gìn phim, băng, tư liệu âm thanh. Một kế hoạch nhỏ trải qua hai mốc:
- Dịp 19/8: gom tất cả album ảnh giấy trong nhà về một chỗ, phân theo thập niên hoặc theo người.
- Chụp lại hoặc quét những bức quan trọng nhất, ưu tiên ảnh đã bạc màu, ảnh chỉ còn một bản.
- Ngồi với người lớn tuổi, ghi chú ai trong ảnh, chụp ở đâu, khoảng năm nào.
- Dịp 27/10: tìm băng cát-xét, băng video, đĩa cũ còn sót, xem còn thiết bị nào đọc được không.
- Nhờ dịch vụ chuyển đổi hoặc người quen có thiết bị chuyển sang tệp số những cuộn băng quan trọng.
- Lưu bản số ở hai nơi khác nhau và chia sẻ cho họ hàng.
Đây không phải hoạt động đi xem, nhưng là cách hiểu rõ nhất ý nghĩa của hai ngày ấy: ảnh và âm thanh là di sản, kể cả những bức ảnh gia đình bình thường. Và khi đã tự tay cứu một cuộn băng cũ, lần sau xem một triển lãm ảnh tư liệu hay một buổi chiếu phim phục chế, bạn sẽ nhìn với con mắt khác.
Biến các ngày quốc tế thành khung lịch riêng
Nếu bạn đang tìm một cách đơn giản để có nhịp văn hoá đều trong năm, bảng ngày quốc tế ở trên chính là khung có sẵn. Mỗi ngày là một lời nhắc: đến 27/3 thì nghĩ đến sân khấu, đến 18/5 thì nghĩ đến bảo tàng, đến 21/6 thì nghĩ đến âm nhạc.
Cách làm: chép các ngày vào lịch điện thoại, đặt nhắc trước một tuần. Khi lời nhắc hiện lên, dành mười phút tìm xem có hoạt động nào trong thành phố, nếu không có thì chọn một việc nhỏ tự làm như các gợi ý trong bài. Một năm như vậy là hơn mười trải nghiệm văn hoá mà không cần lên kế hoạch phức tạp.
Với gia đình có trẻ, các ngày này còn là cơ hội kể chuyện. Hỏi trẻ “hôm nay là Ngày Múa đấy, con có biết những kiểu múa nào không?”, rồi cùng xem một đoạn múa, cùng nhảy theo một bài nhạc. Trẻ lớn lên với những ngày như thế sẽ coi nghệ thuật là một phần bình thường của đời sống, không phải thứ xa xôi chỉ dành cho người trong nghề.
Câu hỏi thường gặp
Ngày Thơ thế giới là ngày nào?
Ngày Thơ thế giới là ngày 21/3 hằng năm, do tổ chức quốc tế về giáo dục, khoa học và văn hoá khởi xướng để tôn vinh thơ và khuyến khích đọc, viết, dịch thơ. Ở Việt Nam còn có Ngày Thơ Việt Nam vào dịp rằm tháng Giêng âm lịch.
Ngày Quốc tế Múa và Ngày Sân khấu thế giới là ngày nào?
Ngày Sân khấu thế giới là 27/3 và Ngày Quốc tế Múa là 29/4 hằng năm. Quanh hai ngày này, giới làm nghề ở nhiều nước thường có thông điệp chung và các hoạt động hướng tới công chúng như suất diễn đặc biệt, buổi trò chuyện, xưởng thử.
Ngày Quốc tế Bảo tàng 18/5 có gì đặc biệt?
Đây là dịp nhiều bảo tàng trên thế giới tổ chức hoạt động mở rộng như tour chuyên đề, mở cửa thêm giờ, giới thiệu hiện vật ít trưng bày. Mức độ và ưu đãi tuỳ từng nơi, bạn nên xem thông báo của bảo tàng gần nhà từ đầu tháng Năm.
Ngày Văn hoá các dân tộc Việt Nam là ngày nào?
Ngày Văn hoá các dân tộc Việt Nam là 19/4 hằng năm. Đây là dịp tìm hiểu nghệ thuật, nghề thủ công, trang phục và ẩm thực của các cộng đồng dân tộc qua bảo tàng, triển lãm và các chương trình văn hoá ở nhiều địa phương.
Thành phố không tổ chức gì thì hưởng ứng các ngày này thế nào?
Bạn có thể tự làm một việc nhỏ hợp với từng ngày: đọc to một bài thơ ngày 21/3, xem một vở kịch trong tuần 27/3, nghe trọn một album mới ngày 21/6, quét lại ảnh cũ của gia đình dịp 19/8. Ý nghĩa nằm ở việc bạn dành thời gian cho loại hình đó.
Ngày Thế giới về Di sản nghe nhìn 27/10 nhắc đến điều gì?
Ngày này nhắc mọi người giữ gìn phim, băng ghi âm, băng video và các tư liệu nghe nhìn đang có nguy cơ hỏng hoặc mất. Với gia đình, đó là dịp chuyển băng, đĩa cũ sang tệp số và lưu ở nhiều nơi.