DuongThoi.comĐương Thời
Các mùa văn hoá trong năm

Trung thu ở thành phố: đèn, rối, đồ chơi xưa và hoạt động văn hoá cho cả nhà

Trung thu ở thành phố không chỉ là phố đèn lồng đông nghịt. Lịch theo âm lịch, đồ chơi xưa nên tìm hiểu, xưởng làm đèn, xem rối và một đêm rằm cho người lớn.

A Vietnamese father and small son crouching on a workshop floor, assembling a bamboo star lantern frame together, close-up from the side, warm tungsten light and deep shadows

Trung thu ở thành phố rơi vào rằm tháng Tám âm lịch, và hoạt động văn hoá thường dày nhất trong khoảng hai tuần trước đêm rằm: phố bán đèn và đồ chơi, xưởng làm đèn, biểu diễn rối, múa lân, triển lãm đồ chơi xưa ở bảo tàng, nhà văn hoá. Đi sớm, vào ngày thường, bạn tránh được cảnh chen chúc ở phố đèn đêm rằm mà vẫn có trọn không khí.

Bài này giúp bạn đặt lịch theo âm lịch, hiểu những món đồ chơi Trung thu truyền thống khi gặp chúng, tự làm một chiếc đèn cùng con, xem rối cho trọn và dành một đêm rằm cho người lớn, những người cũng từng là trẻ con chờ trăng.

Trung thu hôm nay: của trẻ con, nhưng không chỉ của trẻ con

Trong ký ức của nhiều người, Trung thu là đèn ông sao, mâm cỗ, bánh nướng bánh dẻo và đêm rước đèn quanh xóm. Ở thành phố hôm nay, nhiều phần ấy còn, nhưng hình thức đổi khác: rước đèn trong khu chung cư, mâm cỗ dọn ở sảnh, đèn điện thay đèn nến. Cùng với đó, Trung thu trở thành một mùa văn hoá ngắn, có triển lãm, xưởng thủ công, biểu diễn, phố đèn.

Điều thú vị là các hoạt động ấy ngày càng hướng tới cả người lớn. Nhiều người trẻ đi phố đèn để chụp ảnh, nhiều gia đình đưa ông bà đi xem lại đồ chơi ngày xưa, nhiều không gian tổ chức đêm nhạc, đọc thơ dưới trăng. Trung thu thành dịp hiếm hoi trong năm mà ba thế hệ cùng có lý do ra ngoài.

Với người thưởng thức văn hoá, Trung thu cũng là dịp nhìn lại những món đồ thủ công dân gian trước khi chúng biến mất hẳn: đèn kéo quân, tò he, mặt nạ giấy bồi. Mỗi món là một nghề, mỗi nghề đang còn rất ít người làm. Đi xem, hỏi chuyện, mua một món đồ làm tay, là cách góp phần giữ những nghề đó.

Lịch Trung thu theo âm lịch: lúc nào làm gì

Rằm tháng Tám âm lịch có năm rơi vào tháng Chín, có năm sang tháng Mười dương lịch. Bạn tra lịch âm năm đó, rồi đặt các mốc dưới đây:

Khoảng thời gianThường có gìGợi ý
Hai tuần trước rằmPhố đèn bắt đầu bày hàng, xưởng làm đèn mở đăng kýĐi phố đèn vào tối ngày thường, đăng ký xưởng sớm
Tuần trước rằmTriển lãm đồ chơi, biểu diễn rối, múa lân ở nhà văn hoá, trường họcThời điểm đẹp nhất để đưa trẻ đi xem
Cuối tuần sát rằmPhố đèn rất đông, nhiều chương trình ở khu dân cưChỉ đi nếu chịu được đông, nên đến sớm
Đêm rằmRước đèn, phá cỗ ở khu dân cư, trường họcỞ gần nhà, tham gia hoạt động của khu mình
Vài ngày sau rằmPhố đèn vắng dần, có nơi hạ giá đồDạo phố thong thả, ngắm đèn còn treo

Nhiều gia đình chọn chiến lược đơn giản: đưa trẻ đi phố đèn và xem biểu diễn vào tuần trước rằm, còn đêm rằm thì ở lại khu nhà mình, phá cỗ với hàng xóm. Trẻ có cả hai trải nghiệm mà không phải chen chúc đêm cao điểm.

Đồ chơi Trung thu truyền thống: nhìn cho ra

Khi đi triển lãm hay phố đèn, bạn sẽ gặp những món đồ dưới đây. Biết chút về cách làm giúp bạn và con nhìn kỹ hơn:

Món đồLàm từ gìNhìn vào đâu
Đèn ông saoKhung tre, giấy bóng kính màuĐộ đều của năm cánh, cách dán giấy căng mà không rách
Đèn kéo quânKhung tre, giấy, hình cắt bên trongHình bóng xoay vòng nhờ hơi nóng của ngọn đèn, ý tưởng rất khéo
Tò heBột gạo nhuộm màu, nặn bằng tayTốc độ nặn của người làm, chi tiết nhỏ chỉ trong vài phút
Mặt nạ giấy bồiNhiều lớp giấy dán chồng lên khuôn, vẽ màuNét vẽ mặt, màu sắc đậm, mỗi chiếc một khác
Trống, đèn cá chép, đèn lồng giấyTre, giấy, da, vảiCách tạo hình và phối màu theo từng vùng

Nếu gặp người làm tò he hay mặt nạ đang ngồi làm tại chỗ, đó là cơ hội tốt cho trẻ xem tận mắt. Hỏi người làm một câu như “làm một con mất bao lâu ạ”, trẻ sẽ hiểu món đồ chơi nhỏ ấy chứa bao nhiêu công sức, khác hẳn đồ nhựa mua sẵn.

Tự làm một chiếc đèn ông sao cùng con

Nếu không đăng ký được xưởng, bạn vẫn có thể làm ở nhà. Một chiếc đèn ông sao đơn giản mất khoảng hai tiếng, hợp với trẻ từ bảy tám tuổi có người lớn hỗ trợ:

  1. Chuẩn bị mười nan tre mỏng cùng độ dài, chỉ hoặc dây thép mảnh, giấy bóng kính màu, keo dán, kéo.
  2. Buộc năm nan thành một ngôi sao năm cánh, buộc thêm năm nan thành ngôi sao thứ hai giống hệt.
  3. Đặt hai ngôi sao chồng lên nhau, dùng các nan ngắn chống ở giữa để tạo độ phồng, buộc chặt các đỉnh lại với nhau.
  4. Cắt giấy bóng kính theo từng mặt tam giác, dán căng, để trẻ chọn màu cho từng cánh.
  5. Gắn một cán cầm bằng nan dài, treo đèn điện nhỏ an toàn bên trong thay cho nến.

Đèn làm ở nhà thường không đều như đèn mua, và đó chính là điểm đáng giữ. Trẻ nhớ chiếc đèn méo mó mình tự làm lâu hơn rất nhiều so với chiếc đèn nhựa phát nhạc. Phần khó nhất với trẻ là buộc nan, nên người lớn làm bước này, trẻ phụ trách dán giấy và trang trí.

Xem múa rối, múa lân dịp Trung thu cho trọn

Biểu diễn là phần trẻ chờ nhất. Vài điều giúp buổi xem trọn vẹn:

  • Rối cạn trong nhà hát, nhà văn hoá. Đến sớm mười lăm phút để trẻ chọn chỗ, nhìn sân khấu trước. Sau buổi diễn, nhiều nơi cho trẻ xem con rối gần hoặc chụp ảnh với nghệ sĩ.
  • Rối nước. Trẻ thường thích ngồi gần, nhưng hàng đầu có thể bị bắn nước. Giải thích trước cho trẻ rằng người điều khiển đứng sau mành, dưới nước, để trẻ tò mò theo dõi.
  • Múa lân ngoài trời. Âm thanh trống rất lớn, trẻ nhỏ dễ sợ. Đứng cách một khoảng, để trẻ tự quyết có lại gần hay không.
  • Biểu diễn trong khu dân cư. Thường nhỏ, gần gũi, trẻ được tham gia. Đây là lúc tốt để trẻ nhút nhát làm quen với sân khấu.

Sau buổi xem, trên đường về hỏi trẻ một câu: “Con thích con rối nào nhất, nó làm gì?”. Câu hỏi đơn giản giúp trẻ kể lại, nhớ lâu hơn, và cho bạn biết lần sau nên chọn loại biểu diễn nào. Một số trẻ thích rối hơn múa lân, một số ngược lại; Trung thu là dịp tốt để thử cả hai.

Đi phố đèn đêm cao điểm: nên và không nên

Phố đèn sát rằm là nơi đông nhất mùa Trung thu. Nếu vẫn muốn đi, vài nguyên tắc sau giúp cả nhà an toàn và vui:

NênKhông nên
Đến sớm, khoảng chập tối, trước giờ đông nhấtĐi vào giờ cao điểm cùng xe đẩy trẻ em
Ghi số điện thoại cha mẹ vào thẻ cho trẻ đeo hoặc bỏ túiĐể trẻ nhỏ tự đi trong đám đông dù chỉ vài bước
Hẹn trước một điểm gặp nếu lạc nhauDừng giữa lối đi hẹp để chụp ảnh lâu
Hỏi giá rõ ràng trước khi mua, mua đồ làm tayMua đồ chơi phát âm thanh to, đèn nhấp nháy quá mạnh cho trẻ nhỏ
Về khi trẻ có dấu hiệu mệtCố đi hết dãy phố khi cả nhà đã mỏi

Thực tế, nhiều trẻ thích phố đèn vào tối ngày thường hơn, khi có chỗ đứng nhìn đèn thong thả và người bán có thời gian nói chuyện. Đông không có nghĩa là vui hơn, nhất là với trẻ dưới năm tuổi.

Bày mâm cỗ Trung thu cùng trẻ như một buổi thủ công

Ở nhiều gia đình thành phố, mâm cỗ Trung thu chỉ còn là đĩa bánh mua sẵn. Biến việc bày cỗ thành một buổi làm cùng nhau giúp trẻ hiểu thêm một nét đẹp cũ mà không cần giảng giải:

  1. Chọn vật liệu đơn giản: vài loại trái cây theo mùa, bánh nướng bánh dẻo, kẹo, lá chuối hoặc khay tre.
  2. Cùng trẻ tạo hình từ trái cây: múi bưởi xếp thành hình con vật, quả nhỏ xâu thành chuỗi, cánh hoa trang trí quanh khay.
  3. Để trẻ tự đặt tên cho từng con vật hay từng “tác phẩm” trên mâm, viết tên lên mẩu giấy nhỏ cắm bên cạnh.
  4. Chụp một tấm ảnh mâm cỗ trước khi phá cỗ, lưu vào thư mục Trung thu của gia đình.
  5. Khi phá cỗ, mỗi người kể một điều mình biết về Trung thu, ông bà kể chuyện ngày xưa, trẻ kể điều vừa học ở xưởng đèn hay buổi rối.

Mâm cỗ tự bày không cần đẹp như mâm cỗ trong ảnh trên mạng. Giá trị của nó là một buổi tối cả nhà cùng làm bằng tay, cùng ngồi lại, thứ mà Trung thu ngày trước vốn có. Năm sau mở lại ảnh năm trước, trẻ sẽ thấy mình đã lớn thêm, và mâm cỗ cũng khéo hơn.

Một đêm rằm cho người lớn

Trung thu không chỉ dành cho trẻ con. Nhiều không gian văn hoá, quán cà phê sách, sân thượng tổ chức đêm nhạc trăng, đọc thơ, kể chuyện vào dịp rằm tháng Tám. Đây là những buổi nhỏ, ấm cúng, hợp với người muốn một tối chậm rãi.

Nếu không tìm được sự kiện, bạn có thể tự tạo: rủ vài người bạn lên một sân thượng hay ra một bờ hồ vắng, mang theo ấm trà, vài chiếc bánh, mỗi người chọn một bài thơ hoặc bài hát về trăng để đọc, để hát. Không cần giỏi, chỉ cần có mặt và lắng nghe nhau.

Một cách khác là quay lại tuổi thơ: ngồi với bố mẹ, ông bà, hỏi họ Trung thu ngày xưa thế nào, đèn làm từ gì, mâm cỗ có gì, đêm rằm chơi trò gì. Những câu chuyện này thường rất sống động và hiếm khi được kể nếu không có ai hỏi. Ghi lại vài dòng, sang năm đọc lại với con cháu, đó là cách một mùa văn hoá được truyền đi, nhẹ nhàng như ánh trăng.

Câu hỏi thường gặp

Trung thu thường rơi vào tháng mấy dương lịch?

Trung thu là rằm tháng Tám âm lịch, nên rơi vào khoảng giữa tháng Chín đến đầu tháng Mười dương lịch tuỳ năm. Bạn nên tra lịch âm của năm đó để đặt lịch đi phố đèn, xưởng làm đèn và các buổi biểu diễn cho đúng.

Nên đưa trẻ đi phố đèn Trung thu vào lúc nào?

Tối ngày thường trong khoảng hai tuần trước rằm là lúc dễ chịu nhất, phố đã đủ đèn mà chưa quá đông. Cuối tuần sát rằm và đêm rằm thường rất đông, không hợp với trẻ nhỏ hay người đi xe đẩy.

Đồ chơi Trung thu truyền thống gồm những gì?

Thường gặp đèn ông sao, đèn kéo quân, đèn cá chép, đèn lồng giấy, tò he, mặt nạ giấy bồi, trống nhỏ. Phần lớn làm từ tre, giấy, bột gạo bằng tay, mỗi món gắn với một nghề thủ công đang còn ít người làm.

Làm đèn ông sao với trẻ mấy tuổi là phù hợp?

Trẻ từ bảy tám tuổi có thể tham gia khá nhiều nếu người lớn hỗ trợ phần buộc nan. Trẻ nhỏ hơn có thể chọn màu, dán giấy và trang trí. Nên dùng đèn điện nhỏ an toàn bên trong thay vì nến.

Người lớn có hoạt động văn hoá gì dịp Trung thu?

Nhiều không gian văn hoá tổ chức đêm nhạc, đọc thơ, kể chuyện dưới trăng; triển lãm đồ chơi xưa cũng rất hợp người lớn. Bạn cũng có thể tự tổ chức một buổi trà nhỏ với bạn bè hoặc hỏi ông bà về Trung thu ngày xưa.

Xem múa lân có đáng sợ với trẻ nhỏ không?

Tiếng trống múa lân rất lớn nên một số trẻ nhỏ sợ. Bạn nên đứng cách một khoảng, quan sát phản ứng của trẻ và để trẻ tự quyết định có lại gần không. Nút bịt tai nhỏ cũng giúp trẻ dễ chịu hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138