DuongThoi.comĐương Thời
Không gian văn hoá, sáng tạo

Ngắm công trình kiến trúc mới: đi xem một toà nhà như xem một tác phẩm

Cách ngắm một công trình kiến trúc mới cho người không học kiến trúc: năm điều nên nhìn, đi từ xa vào trong, chọn giờ có ánh sáng đẹp và nói về toà nhà ra sao.

A Vietnamese woman stands in a concrete atrium with tall slatted wooden walls as sunlight falls in stripes, wide shot from a low corner, crisp morning light

Ngắm một công trình kiến trúc mới cũng giống xem một tác phẩm: bạn đi từ xa vào gần rồi vào trong, để ý ánh sáng, vật liệu, lối đi, kích thước so với con người và cách toà nhà đứng giữa khu phố xung quanh. Không cần học kiến trúc, bạn chỉ cần một buổi sáng hoặc chiều có nắng xiên, đôi giày đi bộ được và sự kiên nhẫn đi quanh một công trình ít nhất một vòng.

Những công trình đáng đi xem không nhất thiết là toà nhà to nhất thành phố. Một thư viện mới có giếng trời, một trường học có hành lang thoáng, một nhà văn hoá nhỏ bằng gạch mộc, một cây cầu đi bộ qua sông đều có thể cho bạn nhiều điều để nhìn. Phần dưới chỉ năm thứ nên quan sát, lộ trình đi xem, khung giờ có ánh sáng đẹp và cách nói về một công trình cho tự nhiên.

Vì sao kiến trúc mới đáng đi xem

Kiến trúc là loại hình nghệ thuật duy nhất bạn sống bên trong nó mỗi ngày mà ít khi nhìn kỹ. Một bức tranh treo trong phòng trưng bày được chiếu đèn để mời bạn xem; một toà nhà thì chỉ đứng đó, và phần lớn người đi qua không ngẩng lên. Đi xem kiến trúc là tập ngẩng lên.

Các công trình mới xây trong khoảng mười, hai mươi năm gần đây đặc biệt đáng xem vì chúng cho thấy người ta đang nghĩ gì về khí hậu, về cách sống và về không gian chung. Một toà nhà dùng lam chắn nắng thay vì kính kín, một trường học mở sân trên mái, một thư viện có bậc ngồi rộng để người dân ngồi chơi, mỗi lựa chọn đó là một câu trả lời cho câu hỏi: sống ở xứ nóng ẩm này thế nào cho dễ chịu.

Kiến trúc cũng là nghệ thuật bạn có thể chạm vào. Bạn đặt tay lên bức tường gạch, ngồi trên bậc đá, nghe tiếng bước chân vang trong sảnh. Trải nghiệm bằng cơ thể như vậy làm kiến trúc trở thành cửa vào nghệ thuật dễ chịu cho người ngại phòng trưng bày.

Thêm một lý do thực tế: nhiều công trình công cộng mở cửa tự do. Một buổi đi xem kiến trúc có thể không tốn gì ngoài chi phí đi lại, và bạn có thể làm ở ngay thành phố mình hay khi đi công tác ở nơi khác.

Năm điều nên nhìn ở một công trình

Người làm kiến trúc có rất nhiều thuật ngữ, nhưng với người xem, năm điều dưới đây đã đủ để nhìn một toà nhà sâu hơn. Mỗi điều kèm một câu hỏi bạn tự đặt khi đứng trước công trình:

Điều nên nhìnCâu hỏi tự đặtVí dụ giả định
Ánh sángÁnh sáng vào nhà từ đâu, có chói không, thay đổi thế nào trong ngày?Một giếng trời giữa thư viện khiến sảnh sáng mà không nóng
Vật liệuToà nhà làm bằng gì, chạm vào cảm giác ra sao, có gợi nhớ vật liệu địa phương không?Gạch nung để trần, lỗ thông gió xếp so le cho gió lùa
Lối điTừ cửa vào, bạn được dẫn đi đâu trước, có chỗ nào khiến bạn dừng lại?Một hành lang hẹp mở ra một sân rộng bất ngờ
Kích thước so với ngườiBạn thấy mình nhỏ bé hay thoải mái, trần cao hay thấp, cửa rộng hay hẹp?Sảnh trần thấp ở cửa, vào trong trần bỗng cao gấp ba
Quan hệ với xung quanhToà nhà hoà vào khu phố hay tách hẳn ra, có chừa không gian cho người qua đường không?Tầng trệt lùi vào, chừa một hiên mát cho người đi bộ trú mưa

Không cần trả lời đúng. Mục đích của các câu hỏi là khiến bạn nhìn lâu hơn. Sau vài công trình, bạn sẽ tự nhận ra những gì mình thích: có người mê ánh sáng, có người thích chạm vào vật liệu, có người để ý nhất cách toà nhà đối xử với người đi bộ.

Lộ trình xem: xa, gần, trong

Một cách đi xem hiệu quả là chia làm ba khoảng cách, mỗi khoảng cho bạn thấy một thứ khác. Với một công trình cỡ vừa, cả buổi mất khoảng một tiếng:

  1. Đứng xa, bên kia đường hoặc từ góc phố, khoảng mười phút. Nhìn hình khối tổng thể, toà nhà đứng cạnh những gì, cao hơn hay thấp hơn xung quanh.
  2. Đi một vòng quanh công trình nếu được, khoảng mười lăm phút. Để ý các mặt khác nhau: mặt hướng nắng thường được che chắn khác hẳn mặt khuất nắng.
  3. Đến gần, chạm vào vật liệu, nhìn chi tiết như chỗ nối giữa hai vật liệu, tay vịn, bậc thềm, khoảng mười phút.
  4. Vào trong nếu công trình mở cửa, đi theo lối dẫn tự nhiên, dừng ở chỗ nào thấy ánh sáng hoặc không gian thay đổi, khoảng hai mươi phút.
  5. Ra về theo một lối khác lối vào nếu có, nhìn lại toà nhà lần cuối từ phía bạn chưa đứng.

Phần lớn người đi xem bỏ bước một và bước hai, đi thẳng vào trong. Nhưng nhiều công trình được thiết kế để kể chuyện từ xa: một mái nhà gợi hình mái đình, một khối nhà lùi lại để giữ một cây cổ thụ. Những điều đó chỉ thấy khi bạn đứng đủ xa.

Chọn giờ đi theo ánh sáng

Ánh sáng quyết định gần như mọi thứ bạn thấy ở một công trình. Cùng một toà nhà, buổi trưa và buổi chiều có thể như hai nơi khác nhau:

Khung giờÁnh sángHợp để xem gì
Sáng sớmDịu, xiên, bóng dàiMặt đứng phía đông, kết cấu bề mặt gạch, đá
Giữa trưaGắt, bóng ngắn, dễ chóiBên trong nhà: cách công trình chống nắng, giếng trời
Chiều muộnVàng ấm, bóng in rõ qua lam, song cửaHoạ tiết bóng đổ, mặt đứng phía tây
Sau hoàng hônĐèn nhân tạo, toà nhà phát sáng từ bên trongToà nhà nhìn từ xa, cách chiếu sáng công cộng
Ngày mưaTản, không bóng, mặt vật liệu ướt đổi màuMái hiên, rãnh thoát nước, cách nhà xử lý mưa

Ngày mưa thường bị bỏ qua nhưng lại rất đáng đi. Một công trình thiết kế tốt cho khí hậu nóng ẩm sẽ cho bạn thấy rõ cách nó che mưa, dẫn nước, giữ cho người bên trong khô ráo mà vẫn nghe được tiếng mưa. Đó là phần “chịu thử thách” của kiến trúc.

Những loại công trình thường mở cho khách

Bạn không cần xin phép đặc biệt để xem nhiều công trình hay. Những loại sau thường mở cửa cho công chúng, ít nhất ở tầng trệt hoặc khu công cộng:

  • Thư viện công cộng, nhà văn hoá, trung tâm văn hoá mới xây hoặc mới cải tạo.
  • Nhà ga, bến xe buýt lớn, các công trình giao thông có sảnh chờ thiết kế công phu.
  • Cầu đi bộ, bờ kè ven sông, công viên có công trình phụ như nhà nghỉ chân, sân khấu ngoài trời.
  • Bảo tàng và phòng trưng bày, nơi bản thân toà nhà thường cũng là một tác phẩm.
  • Quán cà phê, cửa hàng trong các nhà phố được cải tạo, nơi bạn có thể vào ngồi và ngắm không gian bên trong.
  • Quảng trường, sân trước các toà nhà công cộng, nơi kiến trúc gặp đời sống thường ngày của người dân.

Trường học, bệnh viện, văn phòng thì khác: đó là nơi người ta đang làm việc, học tập, chữa bệnh. Bạn nên ngắm từ bên ngoài, chỉ vào trong khi có hoạt động mở cửa, như ngày hội trường hoặc buổi tham quan có hướng dẫn.

Nên và không nên khi đi xem, chụp ảnh kiến trúc

Đi xem kiến trúc phần lớn là đi xem nơi người khác đang sống, làm việc. Vài điều giúp bạn không thành người làm phiền:

NênKhông nên
Chụp từ khu công cộng, vỉa hè, sân chungTrèo rào, vào khu có biển cấm để tìm góc chụp
Tránh để mặt người lạ rõ trong khung hìnhChụp cận người đang làm việc, học sinh, bệnh nhân
Hỏi bảo vệ trước khi vào sảnh một toà nhàTự ý lên tầng, mở cửa các phòng
Đi nhỏ tiếng trong thư viện, sảnh chờDựng chân máy chắn lối đi trong giờ đông người
Ghi lại vài dòng cảm nhận ngay tại chỗChỉ chụp rồi đi, không dừng lại nhìn bằng mắt

Dòng cuối là lời nhắc cho chính người thích chụp ảnh. Máy ảnh giúp bạn nhớ, nhưng cũng dễ khiến bạn chỉ nhìn công trình qua khung hình. Thử dành mười phút đầu không chụp gì, chỉ đi và nhìn, rồi mới lấy máy ra.

Nếu muốn ghi nhớ kỹ hơn, mang theo một cuốn sổ nhỏ và phác vài nét: hình khối nhìn từ xa, mặt cắt một bậc thềm, cách ánh sáng rơi qua lam chắn nắng. Không cần vẽ đẹp. Việc vẽ buộc bạn nhìn kỹ hơn bất cứ tấm ảnh nào, và vài năm sau giở lại, những nét phác vụng ấy gợi nhớ buổi đi xem rõ hơn cả trăm tấm ảnh trong điện thoại.

Câu nói mẫu khi bàn về một công trình

Nói về kiến trúc không cần thuật ngữ. Những câu dựa trên cảm giác của chính bạn thường gợi chuyện hơn những câu đánh giá đẹp xấu. Vài mẫu bạn có thể dùng khi đi cùng bạn bè:

  • “Mình thích lúc bước từ hành lang tối ra sân, cảm giác như được mở ra.”
  • “Toà này không cao nhưng nhìn từ xa vẫn thấy nổi, chắc vì màu gạch khác hẳn xung quanh.”
  • “Trong sảnh mát hơn ngoài đường nhiều, dù không thấy điều hoà ở đâu, cậu đoán vì sao?”
  • “Chỗ bậc ngồi này hay, người lạ ngồi chơi mà không ai đuổi.”
  • “Mình thấy mặt sau toà nhà thú vị hơn mặt tiền.”

Tránh câu kiểu “nhìn như cái hộp” hay “phí tiền” khi chưa đi hết một vòng. Những công trình gây tranh cãi lúc đầu đôi khi lại là công trình người dân quý nhất sau vài năm sử dụng. Bạn có quyền không thích, nhưng một câu nói dựa trên trải nghiệm cụ thể bao giờ cũng thú vị hơn một lời phán.

Câu hỏi thường gặp

Không học kiến trúc thì xem công trình có hiểu được không?

Được. Bạn chỉ cần để ý ánh sáng, vật liệu, lối đi, kích thước so với con người và cách toà nhà đứng giữa khu phố. Những điều này cảm nhận được bằng mắt và cơ thể, không cần thuật ngữ chuyên môn hay kiến thức lịch sử kiến trúc.

Nên đi xem kiến trúc vào giờ nào?

Sáng sớm và chiều muộn có ánh sáng xiên, bóng đổ rõ, hợp để xem mặt ngoài và chụp ảnh. Giữa trưa hợp để vào trong xem cách công trình chống nắng. Ngày mưa cho thấy cách toà nhà che mưa, dẫn nước, rất đáng đi.

Có được vào trong các toà nhà mới để xem không?

Công trình công cộng như thư viện, nhà văn hoá, nhà ga, bảo tàng thường mở cửa cho khách. Văn phòng, trường học, bệnh viện thì chỉ nên xem bên ngoài, trừ khi có ngày mở cửa hay buổi tham quan có hướng dẫn. Hỏi bảo vệ trước khi vào sảnh.

Chụp ảnh kiến trúc cần lưu ý gì?

Chụp từ khu công cộng, không trèo rào hay vào khu cấm, tránh để mặt người lạ rõ trong khung hình. Thử dành mười phút đầu không chụp gì để nhìn bằng mắt trước. Không dựng chân máy chắn lối đi trong giờ đông người.

Làm sao tìm công trình kiến trúc đáng xem ở thành phố mình?

Bắt đầu từ thư viện, nhà văn hoá, công viên và cầu đi bộ mới xây hoặc mới cải tạo. Theo dõi các nhóm yêu kiến trúc, nhóm ảnh đường phố, và để ý những buổi tham quan có hướng dẫn mà các hội nghề hay trường kiến trúc tổ chức.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138