DuongThoi.comĐương Thời
Nghe hoà nhạc và âm nhạc hôm nay

Vỗ tay khi nào ở buổi hoà nhạc: quy ước giữa các chương và cách đọc tín hiệu

Vì sao không vỗ tay giữa các chương, đọc tay nhạc trưởng ra sao, mỗi loại hình (giao hưởng, jazz, phòng trà, lễ hội) vỗ tay lúc nào, lỡ vỗ sai thì xử lý thế nào.

Close-up of an older Vietnamese man holding his hands still above his lap in a dim concert hall, stage glow ahead, shallow focus, quiet anticipation

Quy tắc chung: ở buổi hoà nhạc cổ điển, bạn vỗ tay khi trọn một tác phẩm kết thúc, không vỗ giữa các chương; tín hiệu chắc chắn nhất là nhạc trưởng hoặc nghệ sĩ hạ tay hẳn và quay về phía khán giả. Ở jazz, phòng trà hay nhạc độc lập thì ngược lại, vỗ tay sau một đoạn ngẫu hứng hay là chuyện bình thường.

Nỗi lo vỗ tay sai là lý do số một khiến nhiều người ngại đi nghe hoà nhạc. Thật ra quy ước này không khó, chỉ cần biết vài tín hiệu và một mẹo đếm chương. Và nếu lỡ vỗ sai, chuyện đó nhỏ hơn bạn nghĩ rất nhiều.

Vì sao lại có quy ước không vỗ tay giữa chương

Một bản giao hưởng, concerto (bản nhạc cho một nhạc cụ độc tấu cùng dàn nhạc) hay sonata thường gồm nhiều chương. Mỗi chương có nhịp độ và tâm trạng riêng, nhưng tác giả nghĩ chúng là một khối. Khoảng lặng giữa hai chương giống như dấu xuống dòng trong một bức thư: người viết muốn bạn dừng một nhịp, chứ chưa muốn bạn gấp thư lại.

Quy ước im lặng giữa chương hình thành dần trong khoảng hơn trăm năm qua, khi khán phòng chuyển sang nghe tập trung như nghe một câu chuyện liền mạch. Trước đó khán giả từng vỗ tay, thậm chí đòi chơi lại ngay một chương mình thích. Nghĩa là quy ước này là thói quen văn hoá, không phải luật trời.

Lý do thực tế nhất hôm nay là sự tập trung của nghệ sĩ. Giữa hai chương, họ đang giữ hơi thở, nhịp độ và không khí cho chương sau. Một tràng vỗ tay bất ngờ không làm ai giận, nhưng làm vỡ sợi dây đang căng. Bạn im lặng là đang giúp họ giữ sợi dây đó.

Cũng có những khoảnh khắc nhiều khán phòng tự nhiên vỗ tay giữa chương, ví dụ sau một chương đầu kết thúc rộn ràng, đầy kịch tính. Khi điều đó xảy ra, nhạc trưởng thường mỉm cười chờ. Biết điều này giúp bạn bớt căng thẳng: quy ước có, nhưng không ai chấm điểm bạn.

Đọc tín hiệu từ nhạc trưởng và nghệ sĩ

Tay nhạc trưởng còn giơ lên là nhạc chưa xong. Nhiều đoạn kết có nốt ngân dài rồi tắt dần. Chừng nào đũa chỉ huy còn lơ lửng, khoảng im lặng đó vẫn là một phần bản nhạc.

Nhạc trưởng hạ tay hẳn và thả lỏng vai là đã hết. Thường kèm theo việc quay người về phía khán giả hoặc bắt tay người đứng đầu dàn dây. Đây là tín hiệu chắc nhất.

Nghệ sĩ độc tấu đặt tay lên đùi, hạ cây vĩ. Với độc tấu piano, đàn dây hay thính phòng, khi người chơi nhấc tay khỏi đàn, thở ra và ngẩng lên nhìn khán giả là lúc vỗ tay. Nếu họ chỉ chỉnh lại khăn lau, lật trang, so dây nhanh thì đó là khoảng nghỉ giữa chương.

Dàn nhạc đứng dậy là để nhận tràng vỗ tay. Khi nhạc trưởng ra hiệu cho cả dàn đứng lên, khán phòng vỗ tay cho tất cả. Nhạc trưởng có thể chỉ tay về từng nhóm nhạc cụ để họ đứng riêng, mỗi lần như vậy bạn vỗ tay tiếp.

Khán giả quen đi thường dẫn nhịp. Nếu chưa chắc, chờ thêm hai giây. Khi vài chục người cùng vỗ, khả năng rất cao là đã đúng lúc. Chậm hai giây không ai thấy, sớm hai giây thì cả khán phòng nghe rõ.

Mỗi loại hình vỗ tay một kiểu

Quy ước im lặng giữa chương là của nhạc cổ điển. Sang loại hình khác, phép tắc đổi hẳn. Bảng dưới đây giúp bạn khỏi mang thói quen nơi này sang nơi kia.

Loại hìnhVỗ tay khi nàoGhi chú
Giao hưởng, concertoHết trọn tác phẩm, không vỗ giữa chươngVỗ khi nhạc trưởng, nghệ sĩ độc tấu bước ra và khi chào kết
Độc tấu, thính phòngHết trọn tác phẩmKhông gian nhỏ, tiếng vỗ sớm nghe rất rõ
Opera, nhạc kịchSau một aria (đoạn đơn ca nổi bật) hay một tiết mục, khi nhạc dừngKhông vỗ đè lên nhạc đang chơi tiếp
Nhạc jazzSau mỗi đoạn solo ngẫu hứng và khi hết bàiVỗ vừa phải để nhạc công nghe được nhau
Phòng tràHết mỗi bài, khi ca sĩ chàoKhông vỗ theo nhịp trừ khi ca sĩ mời
Nhạc độc lập, nhạc rockHết bài, hưởng ứng đầu bài khi nhận ra giai điệuHò reo, vỗ theo nhịp là bình thường
Lễ hội ngoài trờiThoải mái theo không khíGiữ khoảng cách và không chen lấn khi đám đông dồn lên

Khi không chắc mình đang ở loại không khí nào, quan sát mười phút đầu. Khán giả quen sẽ cho bạn biết "luật" của buổi đó.

Mẹo đếm chương bằng tờ chương trình

Cách đơn giản nhất để không vỗ tay sai là biết trước một tác phẩm có mấy chương. Thông tin đó luôn nằm trong tờ chương trình, chỉ cần biết đọc.

  1. Tìm tên tác phẩm. Dưới tên thường có các dòng thụt vào, đánh số La Mã I, II, III, IV, hoặc ghi những chữ tiếng Ý như Allegro, Andante, Adagio. Mỗi dòng là một chương.
  2. Đếm số dòng và ghi nhẩm. Bốn dòng nghĩa là bạn sẽ nghe ba khoảng lặng giữa chương trước khi được vỗ tay.
  3. Trong lúc nghe, gập một ngón tay mỗi khi qua một chương. Khi các ngón tay đã gập đủ và nhạc dừng hẳn, đó là kết thúc.
  4. Chú ý những chương nối liền: đôi khi chương này chảy thẳng sang chương kia không nghỉ. Chương trình có thể ghi chữ attacca (chơi liền, không dừng) để báo trước.
  5. Nếu là một tác phẩm chỉ một chương, như một khúc mở màn ngắn, thì hết nhạc là hết bài.

Nếu buổi diễn không phát chương trình giấy, ban tổ chức thường đăng danh sách tác phẩm trước vài ngày. Chụp lại hoặc chép số chương vào ghi chú điện thoại trước khi vào khán phòng, vì bên trong bạn sẽ không mở máy được.

Khi đã quen, bạn sẽ thấy chương cuối thường có nét kết rõ: nhạc dồn lên, mạnh dần, hợp âm cuối dứt khoát. Nhưng cũng có những tác phẩm kết thúc rất khẽ, tắt dần vào im lặng. Với những bản như thế, chờ thêm vài giây là phép lịch sự đẹp nhất bạn có thể làm.

Lỡ vỗ tay sai lúc thì làm gì

Đầu tiên, dừng lại tự nhiên, không giật tay giấu đi, không quay sang xin lỗi người bên cạnh. Càng phản ứng mạnh càng gây chú ý. Chỉ cần đặt tay xuống và tiếp tục nghe.

Thứ hai, nhớ rằng nghệ sĩ gặp chuyện này thường xuyên. Một tràng vỗ tay giữa chương cho họ biết khán phòng có người mới, và với nhiều nghệ sĩ, đó là tin vui. Không ít nhạc trưởng nói rằng họ thà thấy khán phòng có người mới vỗ tay nhầm còn hơn là khán phòng vắng.

Thứ ba, nếu cả một nhóm vỗ tay giữa chương và vài người xung quanh tỏ ra khó chịu, bạn không cần để bụng. Người nghe lâu năm cũng từng có buổi đầu tiên. Việc của bạn là nghe tiếp, và lần sau dùng mẹo đếm chương.

Có một mẹo nhỏ để bớt ngượng: ngồi yên và nhìn lên sân khấu, đừng nhìn quanh xem ai đang nhìn mình. Ánh mắt của bạn hướng về nghệ sĩ là thông điệp rõ nhất rằng bạn đang ở đây để nghe, và người xung quanh sẽ quên chuyện vừa xảy ra trong vài giây.

Một tình huống giả định: chương đầu của một bản concerto kết thúc bằng mấy hợp âm mạnh, vài người vỗ tay, bạn cũng vỗ theo. Nghệ sĩ độc tấu mỉm cười, gật nhẹ, rồi lau tay và bắt đầu chương hai. Không ai nhắc lại chuyện đó trong giờ giải lao. Mọi thứ chỉ kéo dài ba giây.

Những cách hưởng ứng khác ngoài vỗ tay

Cuối buổi, khán giả còn vài cách khác để bày tỏ. Biết trước để bạn không ngỡ ngàng khi cả khán phòng bỗng làm một điều gì đó.

  • Đứng dậy vỗ tay: dành cho buổi diễn thật sự chạm tới bạn. Bạn không phải đứng chỉ vì người khác đứng, nhưng nếu hàng trước đứng hết, đứng theo giúp bạn vẫn nhìn thấy sân khấu.
  • Vỗ tay đều nhịp: khi tràng vỗ tay dần chuyển thành nhịp đều, đó là khán phòng đang mời nghệ sĩ chơi thêm.
  • Encore (chơi thêm): một bản ngắn ngoài chương trình, nghệ sĩ có thể giới thiệu tên hoặc không. Hết bản encore thì vỗ tay như bình thường.
  • Hô "bravo": lời khen quen thuộc ở hoà nhạc và opera. Nếu chưa quen thì không cần, vỗ tay là đủ.
  • Tặng hoa: thường do ban tổ chức hoặc người quen nghệ sĩ lên tặng lúc chào kết. Khán giả bình thường muốn tặng thì hỏi nhân viên trước.
  • Vỗ tay khi nghệ sĩ bước ra: lúc nhạc trưởng, nghệ sĩ độc tấu hay người đứng đầu dàn dây xuất hiện, khán phòng vỗ tay chào.

Bạn không bắt buộc làm điều nào. Vỗ tay vừa phải, chân thành, vẫn là cách hưởng ứng được trân trọng nhất.

Khoảng im lặng sau nốt cuối cũng là âm nhạc

Có một khoảnh khắc mà người nghe lâu năm rất trân quý: vài giây im lặng ngay sau khi nốt cuối tắt, trước khi ai đó vỗ tay. Với những bản kết thúc khẽ khàng, khoảng im lặng này là nơi dư âm còn ngân trong khán phòng và trong người nghe.

Tình huống giả định: bạn đi nghe một bản giao hưởng có chương cuối chậm, buồn, kết thúc bằng tiếng đàn dây tắt dần. Nhạc trưởng giữ tay rất lâu. Cả nghìn người không ai cử động. Rồi tay hạ xuống, và tràng vỗ tay bắt đầu từ chậm tới vang. Nhiều người sẽ kể rằng khoảng im lặng đó là phần họ nhớ nhất buổi tối.

Vì vậy, nếu có một lời khuyên duy nhất về vỗ tay, thì là: đừng vội. Người vỗ đầu tiên không được khen, nhưng người vỗ quá sớm có thể cắt mất khoảnh khắc của cả khán phòng. Chậm một chút gần như không bao giờ sai.

Lần tới khi bạn thấy nhạc trưởng còn giơ tay, hãy thử thở chậm cùng khán phòng. Bạn sẽ thấy mình không chỉ đang tránh sai phép, mà đang nghe thêm một đoạn nhạc không có nốt nào.

Câu hỏi thường gặp

Vỗ tay giữa các chương có bị coi là bất lịch sự không?

Không bị coi là lỗi lớn. Đó là quy ước quen thuộc của nhạc cổ điển nhằm giữ mạch tác phẩm. Lỡ vỗ sai thì dừng lại tự nhiên, nghệ sĩ vẫn chơi tiếp và không ai trách người mới.

Làm sao biết bản nhạc đã thật sự kết thúc?

Tín hiệu chắc nhất là nhạc trưởng hoặc nghệ sĩ hạ tay hẳn, thả lỏng người và quay về phía khán giả. Kết hợp đếm số chương trong tờ chương trình thì gần như không bao giờ nhầm.

Nghe jazz có cần chờ hết bài mới vỗ tay không?

Không cần. Ở jazz, khán giả thường vỗ tay sau mỗi đoạn solo ngẫu hứng để khen người vừa chơi, rồi vỗ tiếp khi hết bài. Chỉ nên vỗ vừa phải để các nhạc công vẫn nghe được nhau.

Encore là gì và có phải lúc nào cũng có?

Encore là bản nhạc ngắn nghệ sĩ chơi thêm ngoài chương trình khi khán giả vỗ tay mời. Không phải buổi nào cũng có, tuỳ nghệ sĩ và thời lượng buổi diễn, bạn không nên đòi bằng cách hò hét.

Có bắt buộc đứng dậy vỗ tay khi mọi người xung quanh đứng không?

Không bắt buộc. Đứng dậy vỗ tay là cách bày tỏ khi bạn thật sự xúc động. Tuy vậy nếu cả hàng trước đã đứng, bạn đứng theo để vẫn nhìn thấy nghệ sĩ chào là cách hợp lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138