Đi phòng trà lần đầu, bạn nên đặt chỗ trước một hai ngày, đến sớm khoảng 20 phút để chọn bàn, gọi đồ uống trước khi ca sĩ đầu tiên lên, và giữ im lặng trong lúc hát; vỗ tay sau mỗi bài, tặng hoa hay xin bài thì chờ lúc ca sĩ trò chuyện với khán giả.
Phòng trà là kiểu nghe nhạc rất riêng của người Việt: không gian nhỏ, khán giả ngồi bàn, ca sĩ hát cách vài mét với ban nhạc mộc hoặc một cây đàn. Không trang nghiêm như hoà nhạc, không ồn ào như quán bar. Ở đây người ta đến để nghe giọng hát và lời ca, và cũng để có một buổi tối chậm lại cùng người thân.
Một đêm phòng trà diễn ra thế nào
Phần lớn các đêm phòng trà mở cửa vào đầu buổi tối, chương trình bắt đầu sau đó khoảng nửa tiếng và kéo dài hai đến ba tiếng. Thường có vài ca sĩ thay nhau lên, mỗi người hát bốn đến sáu bài, ca sĩ được chờ đợi nhất lên sau cùng. Ban nhạc có thể là piano, guitar, contrabass, trống nhẹ, có khi thêm violin hoặc saxophone.
Khác với hoà nhạc, giữa các bài ca sĩ hay trò chuyện: kể vì sao chọn bài này, nhắc một kỷ niệm, hỏi thăm khán giả. Những khoảnh khắc đó là đặc sản của phòng trà, làm khán phòng trở nên thân như một buổi họp mặt.
Âm thanh ở phòng trà được chỉnh nhỏ hơn hẳn sân khấu lớn, đủ để nghe rõ từng hơi thở của người hát. Vì vậy tiếng trò chuyện ở bàn bên cạnh cũng rõ hơn. Đây là lý do phép lịch sự số một ở phòng trà là im lặng khi nhạc đang chơi.
Tình huống giả định: tối thứ Bảy, bạn đưa mẹ đi nghe nhạc trữ tình ở một phòng trà khoảng một trăm chỗ. Ba ca sĩ trẻ hát trước, mỗi người năm bài, rồi nghỉ mười phút. Ca sĩ chính lên lúc gần 22 giờ, hát những bài mẹ bạn thuộc lời, có lúc mời khán giả hát cùng điệp khúc. Kết thúc khoảng 23 giờ. Biết trước nhịp này giúp bạn tính giờ về cho người lớn tuổi.
Đặt chỗ và chọn bàn
Phần lớn phòng trà nhận đặt chỗ qua trang mạng xã hội hoặc gọi điện, một số chỉ bán vé tại cửa. Khi đặt, bạn thường được hỏi số người và khu muốn ngồi. Bảng dưới đây giúp bạn chọn.
| Khu ngồi | Trải nghiệm | Hợp với ai |
|---|---|---|
| Bàn sát sân khấu | Thấy rõ nét mặt ca sĩ, có thể được ca sĩ trò chuyện | Người hâm mộ, ai thích không khí gần gũi |
| Bàn giữa | Âm thanh cân bằng, vẫn nhìn rõ sân khấu | Người đi lần đầu, đi cùng bố mẹ |
| Bàn cạnh lối đi | Dễ ra vào, gọi đồ thuận | Người phải về sớm, người lớn tuổi |
| Khu tầng trên hoặc phía sau | Thoáng hơn, ít bị nhìn thấy | Nhóm bạn muốn trò chuyện nhỏ giữa các bài |
| Ghế quầy | Một mình vẫn thấy thoải mái | Người đi một mình, đến ngẫu hứng |
Đặt cho bố mẹ thì nên chọn bàn giữa gần lối đi: đủ gần để nghe rõ, đủ thuận để ra ngoài khi cần mà không làm phiền ai.
Khi đặt, hỏi luôn giờ ca sĩ chính dự kiến lên và phòng trà có quy định gì về đồ uống tối thiểu không. Hỏi trước giúp bạn khỏi bất ngờ, và nhân viên thường rất sẵn lòng trả lời.
Gọi đồ và di chuyển: chọn đúng lúc
Ở phòng trà, nhân viên phục vụ ngay giữa khán phòng, nên thời điểm bạn gọi đồ, đi lại ảnh hưởng tới cả khu xung quanh.
- Gọi đồ uống ngay khi vào chỗ, trước khi chương trình bắt đầu.
- Muốn gọi thêm thì chờ giữa hai bài hoặc lúc chuyển ca sĩ, giơ tay nhẹ ra hiệu, không gọi to.
- Chọn đồ uống ít gây tiếng động: tránh đồ có nhiều đá khuấy lách cách hay đồ ăn vặt giòn trong lúc bài hát chậm.
- Thanh toán trước khi ca sĩ cuối cùng lên nếu bạn định về sớm, để khỏi phải chờ hoá đơn giữa bài.
- Đi vệ sinh, nghe điện thoại thì ra lúc chuyển ca sĩ. Nếu buộc phải ra giữa bài, đi khom người, sát tường.
- Điện thoại để chế độ im lặng, úp màn hình xuống bàn. Ánh sáng màn hình trong phòng tối rất chói.
Những việc này nghe thì nhỏ, nhưng phòng trà là nơi một tiếng cốc rơi giữa đoạn hát khẽ làm cả khán phòng quay lại. Giữ được nhịp yên tĩnh, bạn sẽ thấy người hát cũng hát thoải mái hơn.
Nếu đi theo nhóm đông, cử một người lo gọi đồ và thanh toán cho cả bàn. Cả nhóm thay nhau giơ tay gọi nhân viên là cách nhanh nhất để khu bàn bạn trở thành khu ồn nhất phòng.
Ứng xử với ca sĩ: tặng hoa, xin bài, giao lưu
Tặng hoa vào cuối bài, không giữa bài. Chờ ca sĩ hát xong và cúi chào, bước lên nhanh, trao hoa, nói một câu ngắn rồi về chỗ. Nhiều phòng trà có nhân viên giúp mang hoa lên nếu bạn ngại.
Xin bài thì viết ra giấy. Một số phòng trà nhận đề nghị bài hát qua tờ giấy nhỏ chuyển lên sân khấu. Ca sĩ có thể hát hoặc không, tuỳ chuẩn bị của ban nhạc, đừng phật ý nếu bài không được hát.
Trả lời khi ca sĩ hỏi, ngắn và vui. Ca sĩ thường hỏi "ai đi lần đầu?", "có ai đang kỷ niệm gì không?". Giơ tay hoặc đáp một câu ngắn là đủ, không biến nó thành cuộc trò chuyện dài.
Chụp ảnh không đèn flash, không quay cả bài. Một tấm ảnh lúc ca sĩ chào là kỷ niệm đẹp. Quay nguyên bài vừa che tầm nhìn bàn sau, vừa có thể trái quy định của phòng trà.
Không gọi tên ca sĩ to giữa bài. Hò reo lúc ca sĩ bước ra thì được, nhưng gọi tên hay hô to khi họ đang hát đoạn khẽ làm cả khán phòng mất mạch. Muốn khen, giữ lời khen đó cho tràng vỗ tay cuối bài.
Xin chụp ảnh chung sau chương trình. Đừng chặn ca sĩ khi họ đang di chuyển giữa các tiết mục hay đang vội sang nơi khác. Sau chương trình, nếu họ còn ở lại giao lưu, đó mới là lúc hợp lý.
Hát theo: lúc nào được, lúc nào nên nghe
Phòng trà thường hát những bài nhiều người thuộc, nên hát theo là phản xạ tự nhiên. Quy ước chung: hát nhẩm thì luôn được, hát thành tiếng nhỏ ở điệp khúc khi cả khán phòng cùng hát thì vui, còn hát to át tiếng ca sĩ ở đoạn hát khẽ thì làm những người khác mất phần nghe.
Tín hiệu rõ nhất là ca sĩ chìa micro về phía khán giả hoặc nói "cả nhà cùng hát nhé". Khi đó hãy hát hết mình, đó là khoảnh khắc khán phòng và sân khấu thành một.
Với những bài ca sĩ xử lý theo lối riêng, đổi giai điệu, ngân dài, kéo chậm, hát theo dễ bị lệch và làm người bên cạnh khó nghe. Nghe một lượt trước, nhận ra cách họ hát, rồi mới hoà theo ở điệp khúc.
Câu nói mẫu nếu người đi cùng hát to quá: "Đoạn này ca sĩ hát hay quá, mình nghe kỹ chút nha." Nhẹ nhàng, không trách, và thường hiệu quả hơn nhiều so với một cái nhìn khó chịu.
Còn nếu bạn là người không kìm được, hãy chọn những đêm có chủ đề "hát cùng khán giả". Một số phòng trà tổ chức riêng những đêm như vậy, và ở đó hát to là đúng tinh thần.
Đưa bố mẹ đi phòng trà: chuẩn bị cho trọn vẹn
Phòng trà là món quà buổi tối nhiều người dành cho bố mẹ. Để buổi tối đó dễ chịu với người lớn tuổi, hãy chuẩn bị vài thứ hơi khác so với đi với bạn bè.
- Hỏi bố mẹ thích dòng nhạc gì: nhạc trữ tình, nhạc xưa, nhạc của một thập niên cụ thể. Rồi chọn đêm có chủ đề gần nhất, xem lịch ca sĩ phòng trà đăng trước.
- Đặt bàn giữa gần lối đi, không quá sát loa, và báo trước nếu có người cần lối đi thuận.
- Ăn tối trước ở nhà hoặc gần đó; đồ ăn phòng trà thường là món nhẹ.
- Mang áo khoác mỏng cho bố mẹ vì phòng lạnh, và thuốc thường dùng nếu cần.
- Tính giờ về: nếu bố mẹ không quen thức khuya, có thể về sau ca sĩ thứ hai, chọn lúc chuyển ca sĩ để đứng dậy.
- Sau buổi diễn, hỏi bố mẹ bài nào gợi nhớ chuyện gì. Nhiều câu chuyện gia đình bạn chưa từng nghe sẽ bắt đầu từ một bài hát cũ.
Với nhiều gia đình, một đêm phòng trà là dịp hiếm hoi cả nhà ngồi yên bên nhau hai tiếng mà không ai cầm điện thoại.
Nghe ra cái hay của giọng hát mộc
Nghe hơi thở. Ở khoảng cách gần, bạn nghe được ca sĩ lấy hơi ở đâu, giữ hơi bao lâu. Người hát giỏi giấu hơi rất khéo, câu hát liền mạch như không cần thở.
Nghe chữ. Lời tiếng Việt có dấu, hát sai dấu là sai nghĩa. Để ý ca sĩ nhả chữ rõ hay lướt, dấu hỏi dấu ngã có tròn không. Đó là chỗ phân biệt người hát lâu năm.
Nghe cách xử lý câu. Cùng một bài, mỗi người hát nhấn một chữ khác, chậm lại ở một chỗ khác. Thử so cách hát hôm nay với bản bạn quen nghe trên mạng.
Nghe người đệm đàn. Ở phòng trà, người đệm piano hay guitar thường nghe ca sĩ và chạy theo họ từng nhịp. Những đoạn dạo đầu và nối giữa bài là chỗ người đệm được "nói" riêng.
Nghe khoảng lặng. Người hát lâu năm biết dừng đúng lúc: ngưng nửa nhịp trước một chữ quan trọng, để tiếng đàn ngân thay lời. Những khoảng lặng ngắn ấy làm câu hát có sức nặng hơn mọi nốt cao.
Nghe sự khác nhau giữa các ca sĩ trong cùng một đêm. Ca sĩ trẻ thường hát sáng, nhiều kỹ thuật; ca sĩ lâu năm thường hát ít nốt hơn nhưng mỗi chữ nặng hơn. So hai người hát liền nhau là cách học nghe nhanh nhất, và không cần chấm ai hơn ai.
Câu hỏi thường gặp
Phòng trà khác quán cà phê có nhạc sống ở điểm nào?
Phòng trà là nơi khán giả đến chủ yếu để nghe, có chương trình với các ca sĩ lần lượt biểu diễn và cần giữ im lặng khi hát. Quán cà phê nhạc sống thường coi nhạc là phần nền, khách vẫn trò chuyện thoải mái.
Đi phòng trà có cần đặt chỗ trước không?
Nên đặt trước một đến hai ngày, nhất là cuối tuần hoặc đêm có ca sĩ được chờ đợi. Đặt trước giúp bạn chọn được khu ngồi hợp, hỏi rõ giờ bắt đầu và quy định về đồ uống.
Có nên tặng hoa cho ca sĩ ở phòng trà không?
Có, nếu bạn thật sự thích phần trình diễn. Hãy chờ ca sĩ hát xong bài và cúi chào, bước lên trao hoa nhanh rồi về chỗ, hoặc nhờ nhân viên mang lên giúp.
Được hát theo ở phòng trà không?
Được hát nhẩm và hát nhỏ ở điệp khúc khi cả khán phòng cùng hát hoặc khi ca sĩ mời. Không nên hát to át tiếng ca sĩ ở những đoạn hát khẽ, người khác đến để nghe giọng hát trên sân khấu.
Đi phòng trà một mình có kỳ không?
Không kỳ. Nhiều người đi một mình để nghe trọn vẹn. Ghế quầy hoặc bàn nhỏ cạnh lối đi là lựa chọn thoải mái, bạn chỉ cần báo nhân viên mình đi một người khi đặt chỗ.