DuongThoi.comĐương Thời
Đọc hiện tượng văn hoá

Meme là gì: cách đọc một ảnh chế và vì sao người ta thấy buồn cười

Meme là ảnh, câu hay đoạn video có khuôn cố định được nhiều người sao chép và thay nội dung. Cách đọc một meme lạ, vì sao nó buồn cười, dùng sao cho khỏi lố.

A middle-aged Vietnamese father and his teenage daughter lean together on a living room sofa looking at a tablet, both laughing, viewed over their shoulders, soft lamplight

Meme là một khuôn nội dung, thường là ảnh, câu nói hay đoạn video ngắn, được rất nhiều người sao chép rồi thay phần nội dung để nói chuyện của mình. Cái buồn cười của meme không nằm riêng ở bức ảnh, mà ở chỗ người xem nhận ra cái khuôn quen thuộc và thấy nó được lắp vào một tình huống mới rất khớp.

Vì vậy cùng một ảnh chế, người này cười ngặt nghẽo còn người kia chẳng hiểu gì: người thứ hai chưa từng thấy cái khuôn gốc. Đọc meme vì thế giống học một thứ ngôn ngữ nhỏ có từ vựng riêng. Dưới đây là cách hiểu meme từ gốc, các dạng thường gặp, bốn bước đọc một meme lạ và vài nguyên tắc để dùng nó cho đúng lúc.

Meme là gì, nói cho gọn

Từ meme ban đầu được dùng để chỉ một đơn vị văn hoá được truyền từ người này sang người khác bằng cách bắt chước, giống như một câu thành ngữ, một điệu nhảy, một kiểu chào hỏi. Trên mạng, chữ này hẹp lại: meme là những mẫu nội dung có phần khung cố định và phần ruột thay đổi được, lan đi nhờ người dùng chép lại và chế thêm.

Một ví dụ giả định: một bức ảnh chú mèo ngồi nghiêm chỉnh trước bàn, ánh mắt thất thần. Lần đầu nó được đăng kèm dòng “thứ Hai đầu tuần”. Vài ngày sau người ta dùng đúng bức ảnh ấy với “nhận lương xong ba ngày”, “mở tủ lạnh không có gì ăn”, “thầy giáo bảo còn mười phút làm bài”. Bức ảnh không đổi, ý nghĩa thì luôn là “trạng thái bất lực trong im lặng”. Đó chính là một khuôn meme.

Điểm khác giữa meme và một bức ảnh vui đơn thuần là tính tái sử dụng. Một bức ảnh vui được xem rồi quên. Một meme được dùng lại hàng nghìn lần, mỗi lần lại có thêm lớp nghĩa mới, đến mức có meme chỉ cần đăng không kèm chữ, người trong cuộc vẫn hiểu ngay ý muốn nói.

Khuôn meme có thể đến từ bất cứ đâu: một cảnh trong phim cũ, một tấm ảnh thời sự, một câu nói vụng trong buổi phỏng vấn, một bức tranh trong sách giáo khoa, thậm chí một lỗi chính tả trên tấm biển ven đường. Chúng chỉ trở thành meme khi được tách khỏi hoàn cảnh ban đầu và dùng cho những chuyện chẳng liên quan. Vì thế người dùng meme nhiều khi không biết nguồn gốc của khuôn, và cũng không cần biết, cũng như ta dùng thành ngữ mà ít khi nhớ điển tích.

Các dạng meme thường gặp

Meme có nhiều hình thức, nhưng phần lớn rơi vào vài nhóm dưới đây. Nhận ra dạng giúp bạn đoán nhanh nên tìm phần khuôn ở đâu.

DạngCách nhận raCái hay nằm ở đâu
Ảnh khuôn kèm chữCùng một bức ảnh xuất hiện nhiều lần với chữ khác nhauĐộ khớp giữa biểu cảm trong ảnh và tình huống mới
Ảnh phản ứngMột khuôn mặt, cử chỉ được gửi thay cho câu trả lờiNói một cảm xúc mà không cần viết thành lời
Ảnh chia ôHai bốn ô so sánh, thường là “mong đợi” và “thực tế”Độ chênh giữa các ô càng lớn càng buồn cười
Câu khuônMột cấu trúc câu được thay từ liên tụcSự sáng tạo trong cách điền vào chỗ trống
Âm thanh khuônMột đoạn tiếng nói hay nhạc ngắn làm nền cho nhiều videoCảnh quay mới diễn lại đúng nhịp của âm thanh cũ
Meme lồng memeDùng nhiều khuôn cùng lúc, chỉ người rất quen mới hiểuCảm giác thuộc về một nhóm trong cuộc

Bảng trên không cố định. Có những khuôn chỉ sống trong một cộng đồng nhỏ như nhóm học sinh một trường hay nhóm người chơi một trò, nên người ngoài nhìn vào sẽ thấy khó hiểu. Đó là chuyện bình thường của mọi thứ ngôn ngữ riêng.

Ba lớp của một meme

Lớp khuôn. Phần cố định, là bức ảnh, câu mẫu hay âm thanh ai cũng nhận ra. Khuôn mang sẵn một cảm xúc gốc, chẳng hạn bất lực, hả hê, giả vờ bình tĩnh. Muốn hiểu meme, việc đầu tiên là nhận ra khuôn ấy vốn diễn tả cảm xúc gì.

Lớp nội dung mới. Phần người chế thêm vào: một tình huống ở công sở, một chuyện học hành, một thói quen của người trong gia đình. Meme hay là khi nội dung mới vừa khớp với cảm xúc gốc vừa đủ bất ngờ. Meme nhạt thường do nội dung mới chỉ nhắc lại điều ai cũng nói rồi.

Lớp ngữ cảnh chung. Những gì người xem cần biết sẵn để bật cười: một sự việc vừa diễn ra trong tuần, một nỗi khổ chung của một nghề, một từ lóng đang dùng. Lớp này hết hạn nhanh nhất. Cùng một meme, xem lại sau một năm có khi chẳng ai nhớ vì sao từng thấy buồn cười.

Ghép ba lớp lại. Khi bạn không hiểu một meme, hãy tách ra xem mình đang thiếu lớp nào. Thiếu khuôn thì tra khuôn, thiếu ngữ cảnh thì hỏi chuyện gì vừa xảy ra, còn nếu hiểu cả hai mà vẫn không cười thì có thể meme ấy đơn giản là không hợp gu bạn.

Gặp một meme không hiểu: bốn bước đọc

Không cần ngại khi đứng trước một ảnh chế mà mọi người đều cười còn mình thì không. Bốn bước sau đây đủ để giải mã phần lớn trường hợp:

  1. Tìm phần lặp lại. Nếu đã từng thấy bức ảnh hay câu này ở chỗ khác, đó là phần khuôn. Nếu chưa, thử nhìn kỹ biểu cảm trong ảnh và tự đặt một cái tên cho cảm xúc ấy.
  2. Tìm phần mới. Đọc dòng chữ đi kèm và tự hỏi tình huống này là của ai: học sinh, người đi làm, cha mẹ, người thuê nhà.
  3. Nối hai phần bằng một câu: “Người đăng muốn nói rằng khi gặp tình huống này thì ai cũng thấy giống như thế kia”. Nếu câu ấy thấy hợp lý, bạn đã hiểu meme.
  4. Nếu vẫn chưa hiểu, hỏi người đã gửi. Câu hỏi “cái này lấy từ đâu thế” hầu như luôn được trả lời vui vẻ, và người giải thích thường thích được kể lại chuyện gốc.

Sau vài lần như vậy, bạn sẽ thuộc dần các khuôn phổ biến, giống như thuộc thành ngữ. Không cần hiểu hết mọi meme, chỉ cần hiểu những khuôn hay xuất hiện trong nhóm bạn bè, đồng nghiệp hay con cái của mình. Một mẹo nhỏ là lưu lại vài meme mình thấy khó hiểu cùng lời giải thích vào một thư mục riêng trên điện thoại, xem lại sau một tháng bạn sẽ ngạc nhiên vì mình đã đọc được nhiều đến thế.

Vì sao meme buồn cười với người này mà nhạt với người khác

Tiếng cười trước một meme phần lớn đến từ cảm giác nhận ra: nhận ra khuôn, nhận ra tình huống, nhận ra chính mình. Ai không có những trải nghiệm đó thì không có gì để nhận ra. Một meme về chuyện chen chúc lấy phòng ký túc xá sẽ rất buồn cười với sinh viên ở trọ, còn với người đã đi làm hai mươi năm thì chỉ là một bức ảnh.

Tuổi tác cũng tạo khoảng cách. Người trẻ thường dùng meme nhiều tầng, chế từ meme khác, cố ý làm cho vô lý. Người lớn tuổi quen kiểu hài có đầu có cuối nên dễ thấy kiểu này khó hiểu. Ngược lại, những câu chuyện cười truyền thống mà bố mẹ thích có khi lại không làm người trẻ cười vì thiếu chất bất ngờ họ quen.

Không có bên nào sai. Gu hài hước là thứ được hình thành từ môi trường sống, bạn bè và những gì mình đã xem. Thay vì nói “cái này có gì đâu mà cười”, câu hỏi “sao mọi người thấy vui vậy” mở ra một cuộc nói chuyện thú vị hơn nhiều, nhất là giữa các thế hệ trong một nhà.

Nên và không nên khi dùng meme

Meme là một cách nói chuyện, nên cũng có phép lịch sự riêng như mọi cách nói chuyện khác. Một vài nguyên tắc dễ nhớ:

NênKhông nên
Dùng meme trong nhóm đã quen cách đùa của nhauGửi meme vào nhóm công việc trang trọng hay nhóm có người lớn tuổi chưa quen
Chọn khuôn hợp với cảm xúc thật bạn muốn nóiDùng meme để né một câu trả lời nghiêm túc người kia đang cần
Chế nội dung về chính mình, về chuyện chung ai cũng gặpChế ảnh người quen, đồng nghiệp khi họ chưa đồng ý
Thôi dùng một khuôn khi thấy mọi người đã chánDùng đi dùng lại một khuôn đến mức nó thành phiền
Hỏi lại khi thấy người nhận có vẻ không vuiBào chữa “đùa thôi mà” khi meme đã làm ai đó tổn thương

Nhiều meme lấy ảnh người thật làm khuôn. Người trong ảnh có thể đã quen với việc bị chế, nhưng cũng có người không. Khi chọn khuôn, những bức ảnh động vật, đồ vật hay hình vẽ thường an toàn hơn ảnh một con người cụ thể.

Meme như một tấm gương nhỏ của đời sống

Nhìn kỹ các meme đang được chia sẻ nhiều, bạn sẽ thấy chúng phản ánh khá rõ những gì người ta đang bận tâm: áp lực thi cử, cảm giác lương không theo kịp chi tiêu, chuyện kẹt xe mỗi chiều, nỗi mệt của người vừa đi làm vừa chăm con. Meme là cách nói đùa về những điều khó nói thẳng, và sự lan rộng của một khuôn nào đó cho biết có rất nhiều người đang cùng cảm thấy như vậy.

Vì thế, thay vì xem meme chỉ là trò đùa vô bổ, bạn có thể đọc nó như một lát cắt tâm trạng chung. Một người làm quản lý để ý thấy nhân viên hay chia sẻ meme về họp hành có thể tự hỏi lịch họp của nhóm có quá dày không. Cha mẹ thấy con hay gửi meme về bài kiểm tra có thể hiểu thêm áp lực con đang mang.

Cũng nên nhớ meme phóng đại. Nó nắm một cảm giác có thật và kéo dài ra cho buồn cười, nên không phải là bức tranh đầy đủ của đời sống. Đọc meme để hiểu tâm trạng, không đọc để kết luận một thế hệ hay một nghề “là như thế”.

Câu hỏi thường gặp

Meme đọc là gì cho đúng?

Ở Việt Nam đa số người dùng đọc gần giống “mim”, một số người đọc theo mặt chữ là “mê mê”. Cách nào cũng được hiểu, không cần quá bận tâm. Quan trọng hơn là biết nó chỉ những khuôn nội dung được sao chép và chế lại trên mạng.

Ảnh chế và meme có phải là một không?

Gần như vậy trong cách nói hằng ngày. Ảnh chế là một dạng meme phổ biến nhất, nhưng meme còn gồm câu nói khuôn, âm thanh khuôn, động tác hay cả một kiểu video. Điểm chung là có phần cố định để nhận ra và phần thay đổi để chế.

Dùng meme trong tin nhắn công việc có được không?

Tuỳ văn hoá từng nơi. Trong nhóm đồng nghiệp thân và cởi mở, một meme đúng lúc giúp không khí nhẹ hơn. Với cấp trên, khách hàng hay nhóm mới quen thì nên tránh, vì người nhận có thể không hiểu hoặc thấy thiếu nghiêm túc.

Làm sao để hiểu meme của con cái?

Cách nhanh nhất là hỏi con với thái độ tò mò thật, không phán xét. Trẻ thường thích được làm người giải thích. Bạn cũng có thể để ý các khuôn hay lặp lại trong những gì con gửi, sau một thời gian sẽ thấy quen như học từ mới.

Lấy ảnh người khác để làm meme có sao không?

Với ảnh người thật, nhất là người bình thường không phải người của công chúng, việc biến họ thành trò cười có thể làm họ tổn thương và gặp rắc rối. Nên chọn khuôn là hình vẽ, động vật, đồ vật, hoặc chính ảnh của mình để chế.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138