Nên bắt trend khi trào lưu vô hại, hợp với con người hoặc thương hiệu của bạn và bạn thêm được một chút dấu ấn riêng; không nên khi nó đòi lộ thông tin cá nhân, có nguy cơ gây thương tích hay dựa vào việc chế giễu người khác. Phần lớn trend chỉ là trò vui vài ngày, nhưng một số ít có thể để lại hậu quả lâu hơn nhiều so với độ dài của video.
Câu hỏi đáng đặt không phải “có đang hot không” mà là “mình được gì, mất gì, và ai khác bị ảnh hưởng”. Dưới đây là cách phân loại trend theo mức rủi ro, năm câu hỏi trước khi bấm quay, những thông tin không nên lộ ra, một tình huống giả định cho quán nhỏ muốn kéo khách và cách đứng ngoài mà không thấy mình lạc lõng.
Bốn loại trend và mức rủi ro của từng loại
Không phải trend nào cũng giống nhau. Chia theo những gì nó đòi hỏi người tham gia, bạn sẽ thấy ngay loại nào cứ vui đi, loại nào nên nghĩ kỹ:
| Loại trend | Ví dụ giả định | Rủi ro chính | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Vui, sáng tạo | Nhảy theo một đoạn nhạc, diễn lại một câu khuôn | Gần như không có, trừ chuyện tốn thời gian | Tham gia thoải mái, thêm nét riêng |
| Chia sẻ về bản thân | Đăng ảnh hồi nhỏ, liệt kê hai mươi điều về mình | Lộ thông tin dùng cho câu hỏi bảo mật, lộ nơi ở | Chọn lọc kỹ, bỏ chi tiết định danh |
| Thử thách thể chất | Nhịn thở, nhảy từ chỗ cao, ăn thứ lạ | Thương tích, có khi rất nặng | Không làm, nhất là với trẻ em |
| Dựa trên người khác | Quay phản ứng của người lạ, chơi khăm người thân | Làm tổn thương, vi phạm quyền riêng tư | Chỉ làm khi người kia đồng ý trước |
Hai loại giữa hay bị coi nhẹ nhất. Một video khoe ảnh hồi nhỏ kèm tên trường tiểu học trông vô hại, nhưng đó chính là câu trả lời cho nhiều câu hỏi bảo mật của tài khoản ngân hàng. Một trò chơi khăm người thân có thể vui với người xem nhưng khiến người bị quay thấy bị phản bội khi video lan ra.
Năm câu hỏi trước khi bấm quay
Năm câu này mất chưa tới một phút, nhưng giúp bạn tránh phần lớn những lần tham gia trend rồi phải xoá vội:
- Trend này bắt đầu từ đâu? Tìm bản gốc. Có những trend trông vui nhưng ban đầu là để chế giễu một người, một vùng miền hay một nhóm người.
- Video có để lộ điều gì mình không muốn người lạ biết không? Nhìn kỹ phông nền: cửa sổ nhìn ra đường, đồng phục, giấy tờ trên bàn, biển số xe.
- Có ai khác trong video không, họ đã đồng ý chưa? Đặc biệt là trẻ nhỏ, người lớn tuổi và đồng nghiệp.
- Năm năm nữa xem lại, mình có ngại không? Nhà tuyển dụng, đối tác, con cái sau này đều có thể thấy.
- Mình thêm được gì? Một video chép y nguyên chìm giữa hàng nghìn bản khác. Nếu không thêm được góc nhìn riêng, có khi xem thôi là đủ vui.
Nếu trả lời được cả năm câu mà vẫn thấy vui, cứ làm. Trend tồn tại để người ta chơi cùng nhau, và một video vui vẻ với bạn bè là một niềm vui nhỏ chính đáng. Mục đích của năm câu hỏi chỉ là để bạn chơi mà không phải lo hậu quả.
Trend thử thách nguy hiểm: vì sao vẫn có người làm
Thỉnh thoảng lại có những trào lưu thử thách khiến người tham gia bị thương. Người lớn đọc tin thường hỏi: sao có thể làm chuyện như vậy? Câu trả lời nằm ở cách những video đó xuất hiện trên mạng. Người xem chỉ thấy những lần làm thành công, được quay đẹp, có tiếng cười. Những lần thất bại, những người phải vào viện thì không ai đăng. Bộ lọc vô hình ấy làm thử thách trông an toàn hơn thật nhiều lần.
Với người trẻ, còn thêm áp lực từ bạn bè. Khi cả nhóm đã làm, đứng ngoài nghĩa là bị coi là nhát. Ở tuổi thiếu niên, khả năng đánh giá rủi ro cũng chưa hoàn thiện, nên cảm giác được chấp nhận dễ lấn át nỗi sợ bị thương.
Cha mẹ không thể theo dõi mọi thứ con xem, nhưng hoàn toàn nói chuyện trước được. Một cách hiệu quả là hỏi con về một thử thách nguy hiểm đang lan, kể cả khi con chưa làm: “Con có thấy trò này không, bạn bè con nghĩ gì về nó?”. Hỏi như vậy cho con cơ hội tự nói ra rủi ro, thay vì nghe một bài giảng. Và quan trọng nhất là cho con một câu để từ chối với bạn bè mà không mất mặt, chẳng hạn “bố mẹ mình kiểm tra điện thoại, mình không đăng được đâu”.
Những thông tin không nên lộ ra khi theo trend
Ngày sinh đầy đủ và tên thú cưng đầu tiên. Các trend kiểu “trả lời mười câu về mình” hay hỏi đúng những thứ hay được dùng làm câu hỏi bảo mật. Nếu muốn tham gia, trả lời vui chứ đừng trả lời thật.
Ảnh vé, giấy thông hành, thẻ lên máy bay. Trên đó có mã đặt chỗ và họ tên đầy đủ, đủ để người lạ tra ra lịch trình hoặc thay đổi chuyến bay của bạn.
Khung cảnh quanh nhà. Góc nhìn từ cửa sổ, cổng nhà, biển số xe, tên chung cư. Ghép vài video lại, người lạ đủ khả năng đoán bạn sống ở đâu.
Đồng phục và lịch sinh hoạt của trẻ. Trend khoe con đi học ngày đầu tiên thường lộ trường, lớp, giờ đưa đón. Có thể giữ khoảnh khắc ấy bằng cách che phù hiệu, quay từ phía sau.
Thông tin công việc nội bộ. Trend “một ngày đi làm của mình” nghe rất vô hại, nhưng màn hình máy tính, giấy tờ trên bàn, tên khách hàng có thể vô tình lọt vào khung hình. Trước khi đăng, xem lại từng giây ở chế độ phóng to.
Tình huống giả định: quán chè nhỏ muốn bắt trend để kéo khách
Chị chủ một quán chè nhỏ trong hẻm thấy một đoạn nhạc đang được rất nhiều quán ăn dùng để quay cảnh múc đồ ăn theo nhịp. Chị muốn làm một video giống vậy. Câu hỏi đầu tiên chị nên tự đặt là: khách quen của mình có dùng mạng có trend này không. Nếu khách chủ yếu là học sinh, sinh viên quanh khu, câu trả lời là có, và video có cơ hội được chia sẻ trong các nhóm của các bạn.
Câu hỏi thứ hai là làm sao để video không lẫn vào hàng trăm video khác. Thay vì chép y nguyên, chị có thể giữ khuôn nhịp nhạc nhưng quay đúng nét riêng của quán: chiếc nồi đồng cũ, tay chị bày chè theo thứ tự mà chỉ quán mình làm, tiếng cười của khách quen ngồi chờ. Người xem nhớ quán vì những chi tiết đó chứ không vì bản nhạc.
Câu hỏi thứ ba là thời điểm. Nếu trend đã xuất hiện trong quảng cáo của nhiều thương hiệu lớn, nó đang ở chặng mỏi, làm lúc này ít hiệu quả. Tốt hơn là theo dõi trend sớm hơn, hoặc làm một video không theo trend nào nhưng kể đúng câu chuyện của quán. Với cửa hàng nhỏ, sự thật thà và đều đặn thường giữ khách lâu hơn một video lan nhanh rồi tắt.
Nếu quyết định tham gia: làm sao cho có dấu ấn riêng
Đã chơi thì chơi cho vui và để lại chút gì của mình. Một quy trình gọn cho cả cá nhân lẫn cửa hàng nhỏ:
- Xem khoảng mười video cùng trend để biết khuôn chung và những gì đã bị làm quá nhiều.
- Tìm một chi tiết chỉ mình có: nghề nghiệp, giọng địa phương, một món đồ trong nhà, một thói quen của gia đình.
- Quay ở nơi không lộ thông tin cá nhân, kiểm tra phông nền trước khi bấm.
- Xin phép mọi người xuất hiện trong video, kể cả người chỉ lướt qua khung hình.
- Xem lại toàn bộ trước khi đăng, tốt nhất là cho một người khác xem cùng.
- Sau khi đăng, đừng ngồi đếm lượt xem liên tục. Đặt một giờ xem lại, rồi quay về việc khác.
Bước cuối giúp trend vẫn là trò chơi chứ không thành áp lực. Một video ít người xem không có nghĩa là bạn làm dở, chỉ là thuật toán hôm đó không chọn nó. Nếu muốn rút kinh nghiệm, hãy so video của mình với hai ba video cùng trend được nhiều người xem: khác nhau ở mấy giây đầu, ở ánh sáng, hay ở chi tiết riêng. Ghi lại một điều để lần sau làm khác, rồi thôi, không cần xoá video cũ chỉ vì ít lượt xem.
Đứng ngoài cũng là một lựa chọn
Có một cảm giác quen thuộc với người dùng mạng xã hội: sợ bị bỏ lỡ. Thấy ai cũng đang tham gia một trend, mình chưa làm thì như bị lạc khỏi cuộc vui. Cảm giác này có thật nhưng thường bị phóng đại, vì bảng tin chỉ cho bạn thấy những người đang tham gia, không cho thấy hàng triệu người khác chẳng hề quan tâm.
Không bắt trend nào cũng không sao. Nhiều người dùng mạng chỉ để xem, đọc, giữ liên lạc với người quen, và họ vẫn hiểu các trào lưu khi cần. Có người thấy nhẹ nhõm khi quyết định chỉ xem, không làm: không phải nghĩ kịch bản, không phải chờ phản hồi, không phải lo một video cũ bị ai đó lục lại sau nhiều năm. Thời gian tiết kiệm được dành cho một cuốn sách hay một buổi đi dạo cũng là một kiểu niềm vui.
Nếu là cha mẹ, việc chính mình thoải mái đứng ngoài trend cũng là một bài học cho con. Con thấy rằng không cần làm mọi thứ người khác làm để được chấp nhận, và rằng tham gia hay không là lựa chọn chứ không phải nghĩa vụ. Và khi một ngày con hỏi về một trend đang nổi, việc bố mẹ biết đủ để trò chuyện, dù không tham gia, cho con thấy đứng ngoài không có nghĩa là thờ ơ.
Câu hỏi thường gặp
Bắt trend nghĩa là gì?
Bắt trend là tham gia một trào lưu đang được nhiều người làm trên mạng, chẳng hạn quay video theo một đoạn nhạc, một câu nói hay một thử thách đang lan, với mong muốn được nhiều người xem hơn hoặc chỉ để vui cùng mọi người.
Doanh nghiệp nhỏ có nên bắt trend không?
Có thể, nếu trend hợp với khách hàng của bạn và bạn thêm được nét riêng của cửa hàng. Không nên ép sản phẩm vào một trend không liên quan, vì người xem dễ thấy gượng. Đều đặn kể câu chuyện thật của cửa hàng thường bền hơn chạy theo mọi trend.
Làm sao biết một trend thử thách có nguy hiểm không?
Nếu thử thách liên quan đến nhịn thở, độ cao, lửa, điện, ăn uống thứ không phải thực phẩm hay làm đau cơ thể, hãy coi là nguy hiểm. Đừng tin vì thấy nhiều người làm thành công, vì những lần thất bại hiếm khi được đăng lên. Nghi ngờ thì hỏi ý kiến người lớn hoặc người có chuyên môn trước.
Trẻ em có nên tham gia các trend trên mạng không?
Trẻ có thể vui với những trend nhảy, hát vô hại khi có người lớn đi cùng và tài khoản để chế độ riêng tư. Không nên để trẻ tham gia trend lộ thông tin cá nhân, thử thách thể chất hay quay người khác mà không xin phép.
Lỡ đăng video theo trend làm lộ thông tin thì phải làm gì?
Xoá video càng sớm càng tốt, kiểm tra xem đã có ai tải về hay chia sẻ chưa. Nếu lộ thông tin liên quan tài khoản, đổi mật khẩu và câu hỏi bảo mật ngay. Nếu lộ nơi ở hay trường của con, báo cho người thân để cùng để mắt trong vài tuần.